Our website does not support Internet Explorer.

To get the best experience on our website and of our content, please use a more modern browser like Edge, Chrome, Safari or similar.

FUN FACT: Wist je eigenlijk dat ...

Veel leuke weetjes beginnen met de woorden ‘Wist je eigenlijk dat ...’ – en dat is ook hier het geval. Want in FUN FACT krijg je, zoals de naam al zegt, de gekste en grappigste wetenschappelijke verhalen die je waarschijnlijk nog nooit hebt gehoord.

Lasse Lund-Andersen

LAATSTE NIEUWS VAN FUN FACT

© Shutterstuck/NASA

Op bosklit geïnspireerde uitvinding houdt NASA’s lunchpakketten op hun plek

Wist je eigenlijk dat het idee voor klittenband ontstond toen iemand zijn hond ging uitlaten in het bos, en dat de uitvinding zo geniaal was dat de NASA-astronauten van de Apollo 11-missie ook klittenband gebruikten?

De Zwitserse ingenieur Georges de Mestral wandelt met zijn hond in het bos. Het is 1941. Op de terugweg verbaast De Mestral zich over de kleverige zaaddoosjes die aan zijn broekspijpen en aan de vacht van zijn hond blijven plakken.

De zaaddoosjes zijn afkomstig van de bosklit, Arctium nemorosum. Als overlevingsstrategie laat deze plant zijn zaden aan de vacht van voorbijlopende dieren plakken, zodat die ze verder kunnen verspreiden.

De Mestral ziet mogelijkheden in de kleverige, paarse bloem van de plant. Acht jaar werkt hij aan de productie van synthetische bosklit, die twee materialen aan elkaar kan plakken.

Hij noemt de uitvinding ‘velcro’ – een samentrekking van ‘velvet’ en ‘crochet’, ofwel fluweel en haakwerk, en neemt er in 1955 patent op.

Daarna gaat het hard. In de jaren 1960 gaat de nieuwe uitvinding de strijd aan met de rits, de knoop en de veter. Velcro, in het Nederlandse klittenband genoemd, wordt door ziekenhuizen gebruikt voor onder meer bloeddrukmeters – en door NASA op de Apollo 11-missie naar de maan, om te voorkomen dat de lunchpakketten door de cabine zweven.

Eind jaren 1960 produceert Puma de eerste sportschoen met klittenband. En in de jaren 1980 is de uitvinding zo algemeen dat vrijwel alle sneakerproducenten één of meer varianten met klittenband hebben.

© Shutterstock

Zuurschijtende aalscholver was held van de landbouw

Wist je eigenlijk dat aalscholverpoep zo zuur is dat de vogel zijn omgeving doodschijt?

In een Pools onderzoek gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Biologia heeft een team de pH-waarde van de bodem bepaald in en rond aalscholverkolonies. Spoiler: die was zuur! Bij een aalscholverkolonie met gemiddeld 54 vogels die van 2000 tot 2002 werd doorgelicht was de pH-waarde van de bodem slechts 4.

De grond was dus net zo zuur als appelsap, en bijna geen plant of boom houdt het daarbij uit. De chemische bommen die de aalscholver laat vallen, zorgen er daardoor voor dat bomen in aalscholverkolonies kaal en naakt zijn – alsof je naar een verlaten kalkwoestijn kijkt.

Je ziet aalscholvers vaak met hun anderhalve meter spanwijdte in het zonnetje zitten op een witte, ondergepoepte tak. Geen vogel die in de nesten zit, zou je zeggen, maar dat is wel anders geweest.

Lange tijd ging het niet goed met de aalscholver, want vanwege zijn enorme trek in vis was hij de visindustrie een doorn in het oog, die hem dan ook liever kwijt dan rijk was. En de Zuiderzee werd ook nog eens ingepolderd. Maar in 1980 werd de aalscholver beschermd in heel Europa, en een jaar of 10 geleden waren er al weer tegen de 25.000 in Nederland.

In de Amerikaanse landbouw vervult de zuurschijtende vogel een belangrijke rol. In de jaren 1840 begonnen Amerikaanse schepen guano – vogelpoep – van de Chincha-eilanden bij Peru in te laden. Deze eilanden zouden 50 meter hoge lagen poep bevatten van pelikanen, jan-van-genten – en aalscholvers.

Deze guano was rijker aan fosfor en nitraat dan enige andere bekende stof op dat moment. En de Amerikaanse landbouw kreeg in de gaten wat een flinke portie aalscholvermest kon doen voor slappe gewassen.

Gewonde soldaten krijgen paardenverdoving in oorlog

Wist je eigenlijk dat het verdovingsmiddel ketamine, dat ook wordt gebruikt als drug, letterlijk een paardenmiddel is? De verdoving wordt onder meer door dierenartsen gebruikt om losgeslagen paarden tot rust te brengen.

Maar ketamine had net zo goed een kamelen-, tijger- of hondenmiddel kunnen heten, want de stof wordt veel gebruikt in dierenklinieken – vooral voor operaties.

Ketamine is een goed verdovingsmiddel doordat het zelden invloed heeft op de hartfunctie, ademhaling, bloeddruk of reflexen van de luchtwegen, wat bij andere narcosemiddelen wel het geval kan zijn.

De juiste dosis leidt tot een toestand waarin het lichaam verlamd is, terwijl de hersenen ergens nog wel weten wat er gebeurt – zogeheten dissociatieve anesthesie.

Maar je kunt van de stof ook loom worden, in de zevende hemel raken of hallucineren, en daarom wordt het ook illegaal als drug gebruikt.

Het verdovende middel redt verder al 50 jaar levens in oorlogen. In 1970 werd het middel goedgekeurd door het Amerikaanse geneesmiddelenbureau, de FDA, zodat het middel ook kon worden toegediend aan gewonde soldaten in de Vietnamoorlog.

Amerikaanse soldaten kregen ketamine als verdoving in de Falklandoorlog, de Golfoorlog en de oorlogen in Afghanistan en Irak. En sinds 1985 staat ketamine op de WHO-lijst van ‘Essential Medicin’.

Als ketamine als drug wordt gebruikt, is het gevaarlijk. Je neemt gemakkelijk te veel in van de krachtige stof, waardoor je kunt gaan hallucineren, je evenwicht kunt verliezen en angst- en paniekaanvallen kunt krijgen.

Lees ook:

human zombie
Wetenschapsgeschiedenis

UIT DE ARCHIEVEN: Artsen veranderden patiënten in zombies

7 minuten
Wetenschapsgeschiedenis

ARCHIEF: Romeinse artsen waren slagers

14 minuten
Wetenschapsgeschiedenis

75 jaar geleden: Atoombom deed woestijnzand smelten tot glas

16 minuten

Log in

Ongeldig e-mailadres
Wachtwoord vereist
Toon Verberg

Al abonnee? Heb je al een abonnement op ons tijdschrift? Klik hier

Nieuwe gebruiker? Krijg nu toegang!

Reset wachtwoord

Geef je mailadres op, dan krijg je een e-mail met aanwijzingen voor het resetten van je wachtwoord.
Ongeldig e-mailadres

Voer je wachtwoord in

We hebben een mail met een wachtwoord gestuurd naar

Nieuw wachtwoord

Enter a password with at least 6 characters.

Wachtwoord vereist
Toon Verberg