Our website does not support Internet Explorer.

To get the best experience on our website and of our content, please use a more modern browser like Edge, Chrome, Safari or similar.

Van hepatitis tot zwarte gaten: Dit zijn de Nobelprijswinnaars van de natuurwetenschappen

De Nobelprijswinnaars van 2020 hebben miljoenen levens gered en bewezen dat zelfs Einstein het soms mis had. Zo kwamen de prijzen van dit jaar tot stand.

Nobelprijs voor de Geneeskunde

Jarenlange zoektocht naar trage killer is voorbij

Hepatitis C-virussen vallen een lever aan

De zoektocht naar het hepatitis C-virus duurde tientallen jaren.

© scientificanimations.com / Wikimedia Commons

De vorige eeuw had een stille killer vrij spel. Tot 30 procent van de mensen die o.a. een injectienaald deelden of een bloedtransfusie kregen, stierf 20 tot 30 jaar later aan leverfalen.

Pas in 1972 werd de oorzaak ontdekt: een onbekend virus veroorzaakte langzaam maar zeker een chronische ontsteking in de lever en later cirrose.

Fire stadier af leversygdom smittet med Hepatitis C

Vier stadia van de infectie met hepatitis C tonen de aantasting van de lever: v.l.n.r. een gezonde lever, littekenweefselvorming, cirrose en leverkanker.

© Shutterstock

De Nobelprijs voor de Geneeskunde was dit jaar voor drie onderzoekers die ieder een bijdrage leverden aan het doorgronden van het hepatitis C-virus.

Drie doorbraken losten hepatitisraadsel op

Dankzij deze wetenschappers zijn er nu bloedtests die antistoffen tegen het virus aantonen, waardoor de circa 11 miljoen mensen die jaarlijks besmet raken met hepatitis C behandeld kunnen worden. Als artsen er vroeg bij zijn, kan 80 tot 95 procent genezen worden.

Nobelprijs voor de Natuurkunde

Astronomen vonden Einsteins zwarte gaten

Zwart gat

Het supermassieve zwarte gat in het centrum van het stelsel M87: het eerste zwarte gat dat ooit is gefotografeerd.

© ESO

Toen Albert Einstein in 1915 aan zijn algemene relativiteitstheorie werkte, verklaarde hij de bewegingen van de hemellichamen met een verschijnsel. Dat noemde hij een singulariteit, en later raakte de naam ‘zwart gat’ in gebruik.

Jarenlang namen astronomen – en Einstein zelf – aan dat zwarte gaten alleen ‘bestonden’ om de rekensom kloppend te krijgen, en dat ze niet in de fysieke werkelijkheid aanwezig waren. Nu twijfelt geen astronoom meer aan hun bestaan, en vorig jaar namen astronomen de eerste foto van (de schaduw van) een zwart gat.

Anatomie van zwarte gaten in kaart gebracht

1 / 4
1234

Astrofysici nemen nu aan dat alle zwarte gaten dezelfde opbouw kennen. Hun massa en rotatie kunnen variëren, maar van binnen naar buiten bestaan ze allemaal uit een singulariteit (1), een waarnemingshorizon (2), een ergosfeer (3) en een accretieschijf (4).

De grote doorbraak op het gebied van zwarte gaten is te danken aan de drie Nobelprijswinnaars voor de Natuurkunde van dit jaar:

  • De Brit Roger Penrose bewees in 1965 dat zwarte gaten echt bestaan en dat Einsteins relativiteitstheorie klopt door wiskunde en natuurkunde te combineren.
  • De Amerikaanse Andrea Ghez en de Duitser Reinhard Genzel zitten sinds de jaren 1990 achter ’s werelds grootste telescopen en ontdekten dat de sterren in het binnenste van de Melkweg om een object bewegen dat wel een superzwaar zwart gat moet zijn.

Dankzij deze wetenschappers weten we nu dat zwarte gaten een centrale rol spelen in de ontwikkeling van sterrenstelsels en dat alle stelsels eromheen draaien.

Nobelprijs voor de Scheikunde

Onderzoekers vinden knip- en plakfunctie in je genen

© Shutterstock

In 1987 ontdekten onderzoekers een mysterieus patroon dat zich herhaalde in het DNA van bacteriën. Begin 21e eeuw werd duidelijk dat dat patroon, CRISPR genoemd, deel uitmaakte van de verdediging tegen virussen.

Uit onderzoek bleek dat bacteriën stukjes virus-DNA opnamen in hun eigen genetisch materiaal. Dankzij deze CRISPR-sequenties konden de bacteriën een toekomstige virusaanval herkennen en afslaan.

In 2012 identificeerden Emmanuelle Charpentier en Jennifer A. Doudna het enzym Cas9, dat virus-DNA ‘doorknipt’ en in dat van de bacterie ‘plakt’. Gewapend met die kennis zetten ze het verdedigingsmechanisme om in een soort genetische schaar: CRISPR-Cas9. Die kan genen in alle levende organismen plakken, waardoor o.a. planten veredeld en genetische fouten hersteld kunnen worden.

Nieuwe gentechniek zoekt zelf zijn doel

Het genetische werktuig CRISPR-Cas9 is een nieuwe, nauwkeurige manier om genen te redigeren. Met deze methode is het makkelijk om bestaande planten en dieren nieuwe eigenschappen te geven of ongewenste genen uit te schakelen.

Voor hun prestatie krijgen zij de Nobelprijs voor de Scheikunde.

Het werktuig krijgt er steeds meer mogelijkheden bij. Wetenschappers hebben de techniek al gebruikt om genetische fouten te herstellen die kinderen blind maken. Op termijn kan CRISPR-Cas9 89 procent van alle bekende ziekmakende genetische fouten herstellen en zo grote killers als aids en kanker te lijf gaan.

Lees ook:

Einstein facts
Natuurkunde

Albert Einstein: Wat je niet wist

1 minuut
Einstein tavle
Relativiteitstheorie

Einstein trekt het hele heelal krom

9 minuten
Natuurkunde

TOPLIJST: 8 uitvindingen die we aan Einstein te danken hebben

5 minuten

Log in

Ongeldig e-mailadres
Wachtwoord vereist
Toon Verberg

Al abonnee? Heb je al een abonnement op ons tijdschrift? Klik hier

Nieuwe gebruiker? Krijg nu toegang!

Reset wachtwoord

Geef je mailadres op, dan krijg je een e-mail met aanwijzingen voor het resetten van je wachtwoord.
Ongeldig e-mailadres

Voer je wachtwoord in

We hebben een mail met een wachtwoord gestuurd naar

Nieuw wachtwoord

Enter a password with at least 6 characters.

Wachtwoord vereist
Toon Verberg