Our website does not support Internet Explorer.

To get the best experience on our website and of our content, please use a more modern browser like Edge, Chrome, Safari or similar.

Steek iets op over radioactiviteit

Radioactiviteit kun je niet zien, voelen of proeven. Toch is het overal om ons heen, en in hoge doses is het dodelijk. Maar hoe ontstaat radioactieve straling, en waarom is die zo gevaarlijk?

Wat is radioactiviteit?

Radioactieve stoffen bevatten te veel neutronen in de atoomkern ten opzichte van het aantal protonen. Dat maakt de atomen instabiel, wat ze herstellen door straling uit te zenden. De soort straling hangt af van de grootte van het atoom.

Er bestaan drie soorten straling:

1. Alfastraling: heliumkernen Grote radioactieve atomen zenden heliumkernen uit, dat wil zeggen kernen van twee protonen en twee neutronen. Het zwaarste element in de natuur, uranium-238, is radioactief en vervalt in een kettingreactie met veel stappen. De grote alfadeeltjes dringen niet door de huid, maar als de straling via het voedsel of de longen in ons lichaam terechtkomt, kan hij veel schade aanrichten.

  • Dit houdt alfastraling tegen: onze huid.

2. Bètastraling: elektronen Kleine radioactieve atomen als superzware waterstof zenden elektronen uit, zogeheten bètastraling. Telkens als er een neutron in een proton wordt omgezet, komt er een elektron vrij. Bij rechtstreekse bestraling kunnen de stralen huidkanker veroorzaken, maar bètastraling is het gevaarlijkst als we het binnenkrijgen.

  • Dit houdt bètastraling tegen: een aluminiumplaat.

3. Gammastraling: licht Veel middelgrote radioactieve atomen zenden gammastraling uit. De straling ontstaat meestal in een proces van twee stappen. Eerst wordt een neutron in een proton omgezet, waardoor het een elektron uitzendt. Het nieuwe atoom vervalt vervolgens onder het uitzenden van licht met een korte golflengte. Deze straling dringt in ons lichaam door, maar is niet zo gevaarlijk als de andere soorten straling.

  • Dit houdt gammastraling tegen: een dikke loden plaat.

Waardoor is radioactieve straling zo gevaarlijk?

Radioactieve stoffen zijn gevaarlijk doordat ze straling met zo'n hoge energie uitzenden dat er elektronen van atomen en moleculen losgeslagen kunnen worden, die dan elektrisch geladen worden: zogeheten ionen. Als het lichaam, een orgaan of lichaamscellen aan radioactieve straling worden blootgesteld, kunnen er beschadigingen ontstaan.

Bij een hoge dosis doodt de straling de getroffen cellen. De dode cellen kunnen vervangen worden, tenzij er zo veel cellen afgestorven zijn dat een heel orgaan uitvalt.

Lagere doses doden onze cellen niet, maar tasten het DNA aan, wat tot genetische mutaties kan leiden. Soms kunnen enzymen de schade herstellen, maar niet altijd, en dan verandert de cel in een kankercel.

Hoe wordt radioactiviteit gemeten?

Hoeveel schade er wordt aangericht, hangt af van de dosis en het type straling. Om het risico in kaart te kunnen brengen, spreken wetenschappers van de equivalente dosis ioniserende straling, die in sievert wordt uitgedrukt.

In de sievertwaarde worden alle typen straling met een wegingsfactor opgenomen. Alfastraling telt het zwaarst. Bij een dosis van 6 sievert sterft bijna iedereen aan acute stralingsziekte, terwijl bij 1 sievert het risico op kanker 5 procent hoger is dan normaal.

De natuurlijke achtergrondstraling, die overal op aarde voorkomt, is gemiddeld 2,4 millisievert.

Hoe kunnen we radioactiviteit gebruiken?

Hoe schadelijk radioactiviteit ook is, het heeft tegelijkertijd veel nuttige toepassingen in de geneeskunde.

Een PET-scanner lokaliseert tumoren met behulp van een radioactieve marker. De patiënt neemt vóór de scan wat druivensuiker met fluor-18 in. De kankercellen nemen meer suiker en dus meer marker op dan de gezonde cellen. Fluor-18 vervalt door positronen uit te zenden, die door de scanner geregistreerd worden; zo wordt de tumor gevonden.

Kankercellen zijn uit te schakelen met radioactieve stoffen. Bij zogeheten brachytherapie wordt een stralingsbron in of vlak naast het gezwel geplaatst. Het voordeel ten opzichte van gewone bestraling is dat de straling zich beperkt tot het gebied rond de tumor en niet zo veel gezonde cellen doodt.

Lees ook:

Dinosaurus

T. rex beet als een krokodil

3 minuten
Ziektes

Afblijven! Daarom zit je aan je gezicht – en zo stop je ermee

4 minuten
Evolutie

Onze geschiedenis moet herschreven worden: misschien hebben we een nieuwe voorouder

7 minuten

Log in

Ongeldig e-mailadres
Wachtwoord vereist
Toon Verberg

Al abonnee? Heb je al een abonnement op ons tijdschrift? Klik hier

Nieuwe gebruiker? Krijg nu toegang!

Reset wachtwoord

Geef je mailadres op, dan krijg je een e-mail met aanwijzingen voor het resetten van je wachtwoord.
Ongeldig e-mailadres

Voer je wachtwoord in

We hebben een mail met een wachtwoord gestuurd naar

Nieuw wachtwoord

Enter a password with at least 6 characters.

Wachtwoord vereist
Toon Verberg