Sådan kan fremtidens by og klima se ud, hvis vi skifter til grøn, bæredygtig omstilling.

Droomscenario: Zo voorkomen we een klimaatramp

De temperatuur op aarde stijgt snel, en in de toekomst dreigen er hevig noodweer, massale migratie en hongersnood. Maar als we nu vol inzetten op groene technologieën, kunnen we die ontwikkeling afremmen en over een paar decennia zelfs keren.

Vincent Callebaut

Het is 2099.

Ook dit jaar is de temperatuur licht gedaald.

In Zuid-Amerika is de jungle weer in opmars, overal ter wereld veroveren de boeren landbouwgrond op de woestijn en op de noordpool overleeft elke zomer wat zee-ijs.

Door de handen ineen te slaan hebben de landen van de wereld de temperatuur terug weten te dringen tot slechts 1,5 ºC boven het niveau van vóór de industrialisatie.

De aarde wordt 0,5 °C warmer

De temperatuur van de aarde stijgt hard, maar als we alles inzetten op groene technologieën, kunnen we het tij binnen enkele tientallen jaren nog keren.

Grafiek op basis van het VN-rapport Special Report: Global Warming of 1.5°C.

Zo kan onze toekomst eruitzien als we nu iets doen.

In 2015 sloten diverse landen een akkoord om de temperatuurstijging tot 1,5 ºC te beperken. Onze aardbol is sinds de industrialisatie 1 ºC warmer geworden, dus over een halve graad is het al zo ver.

Daarom moeten we eerst en vooral onze uitgebreide uitstoot van kooldioxide remmen. Maar er zijn ook andere maatregelen nodig, want zelfs als we nu helemaal zouden stoppen met uitstoten, zou het al aanwezige CO2 in de atmosfeer de aarde blijven verwarmen tot vlak bij de pijngrens – of daarboven.

Opwarming gaat nog even door

De oorzaak van de huidige wereldwijde temperatuurstijging is de uitstoot van broeikasgassen, zoals koolstofdioxide en methaan, door energieproductie, transport en landbouw.

Deze gassen vangen een deel van de warmtestraling van de aarde op en sturen deze terug. Hoe meer gassen, hoe meer straling er wordt teruggekaatst en hoe warmer het aardoppervlak dus wordt.

In de afgelopen paar eeuwen is de hoeveelheid kooldioxide 45 procent toegenomen, en de hoeveelheid methaan 150 procent.

De temperatuur zal nog wel even blijven stijgen, zelfs als we nu stoppen het het uitstoten van kooldioxide.

Na het klimaatakkoord van 2015, waarbij een toename van hoogstens 1,5 °C als doel werd gesteld, zagen wetenschappers in dat het misschien al te laat is om dit te bereiken.

Het koolstofdioxidegehalte in de atmosfeer is gestegen van 280 ppm (parts per million) naar ruim 410 ppm, maar de temperatuur van de planeet heeft nog geen evenwicht bereikt. Dit betekent dat het nog warmer zal blijven worden, zelfs als we de hoeveelheid koolstofdioxide op het huidige peil weten te houden. En de 1,5 °C komt nu al in zicht.

Het doel is daarom niet langer dat de opwarming de 1,5 °C niet mag overschrijden, want waarschijnlijk is het binnen enkele decennia al zo ver. In plaats daarvan is het doel om de temperatuurstijging vóór het jaar 2100 weer tot 1,5 °C te verlagen en dan te stabiliseren.

En dat kan haalbaar zijn als we onze uitstoot van koolstofdioxide flink beperken en alles doen om broeikasgassen actief uit de atmosfeer te verwijderen.

Costa Rica geeft het voorbeeld

Naar schatting mag onze CO2-uitstoot hooguit 2,1 ton per persoon per jaar bedragen om de temperatuur rond 2100 stabiel te krijgen.

Terwijl sommige landen, bijvoorbeeld in Afrika en Zuid-Amerika, onder deze grens blijven, zitten andere een eind daarboven.

In West-Europa ligt het cijfer drie tot zes keer zo hoog, en in Noord-Amerika en Australië is het zelfs ongeveer acht keer zo hoog. Het wereldwijde gemiddelde is vandaag de dag circa 5 ton per persoon per jaar.

Woning moet de warmte vasthouden

In de westerse wereld nemen woningen vandaag de dag 40 procent van het totale energieverbruik voor hun rekening. In de toekomst moeten intelligente thermostaten, hergebruik van warmte en zonnepanelen je huis volledig onafhankelijk maken van energie van buitenaf.

Shutterstock

Terugwinning

Warmtewisselaars warmen inkomende lucht op met warmte van uitgaande lucht.

Shutterstock

Dikke isolatie

Tot 50 centimeter dikke isolatie houdt huizen ’s zomers koel en ’s winters warm.

Shutterstock

Driedubbele ramen

Thermoramen in drie lagen gaan warmteverlies tegen en laten zon door.

Shutterstock

Zonnepanelen

Zonnecellen zorgen voor alle elektriciteit en warmte die een woning nodig heeft.

Shutterstock

Thermostaat

Een intelligente thermostaat zet de verwarming ’s nachts en bij afwezigheid laag.

Shutterstock

Warmtepomp

Pompen warmen huizen ’s winters op en voeren ’s zomers de warmte af.

Shutterstock

Om de uitstoot te verminderen, moeten we overschakelen op energiebronnen die geen broeikasgas uitstoten. We werken daar hard aan, maar het moet sneller.

Landen als IJsland, Noorwegen en Costa Rica halen nu al bijna 100 procent van hun elektriciteit uit groene bronnen, en volgens Amerikaanse onderzoekers kan de rest van de wereld dat tegen het jaar 2050 ook.

Als we ons nu echt richten op groene energie, dan kunnen we deze eeuw nog een wereldwijd netwerk creëren dat de hele aarde het hele jaar door 24 uur per dag groene energie levert.

Landen rond de evenaar produceren continu zonne-energie en de westenwindgordel op het noordelijk en zuidelijk halfrond wekt windenergie op. Met zo’n systeem hebben we geen energiecentrales meer nodig.

Ook moeten we van de benzineauto af. In diverse Europese landen is het goedkoper om elektrisch te rijden dan op benzine, en de elektrische auto wint terrein. Maar zelfs in de meest klimaatbewuste landen gaat het om een paar procent van het totale aantal auto’s, dus de strijd is nog niet gestreden.

Er zijn technologische doorbraken nodig om de vervuiling door klimaatvriendelijke auto’s nog verder terug te dringen. De productie van accu’s voor elektrische auto’s is uiterst vervuilend, dus we moeten ze of verbeteren, of volledig vervangen door brandstofcellen die op waterstof werken.

Die laatste optie is waarschijnlijk de meest veelbelovende, maar de technologie is nog niet optimaal.

Auto rijdt zelf en is voor iedereen

1 / 4

undefined

1234

In Europa is rond de 30 procent van de totale uitstoot van broeikasgassen afkomstig van vervoer, en de auto is de grootste zondaar. Een intelligent gecoördineerd systeem van waterstofauto’s kan soelaas bieden.

© Michelin

De laatste grote bron van koolstofdioxide is de productie van beton. Hieruit komt circa 8 procent van de totale mondiale uitstoot voort, waarmee de betonindustrie drie keer zoveel uitstoot als de luchtvaartindustrie. Er komen echter klimaatvriendelijke soorten beton aan, zoals biocement, dat met behulp van micro-organismen wordt geproduceerd.

De laatste jaren is er ook geëxperimenteerd met het vervangen van beton door hout, en met nieuwe technologieën kunnen houten gebouwen nu 85 meter of 18 verdiepingen hoog worden. Deze strategie is veelbelovend omdat het kooldioxide dat de bomen uit de atmosfeer hebben gehaald, in de muren van de houten huizen wordt opgeslagen.

Maar zelfs als de productie van beton de komende decennia toeneemt, moet het volgens het Internationaal Energieagentschap mogelijk zijn om de CO2-uitstoot in 2050 met ruim een kwart te hebben verminderd – onder meer door de gassen die vrijkomen bij de betonproductie af te vangen en op te slaan.

Bomen houden het koel

De technologie om de CO2-uitstoot drastisch te verminderen, hebben we al, en er duiken ook voortdurend nieuwe technologieën op, waardoor we de ambitieuze doelstellingen sneller kunnen bereiken.

Uit onderzoeken blijkt echter dat we daarnaast ook actief kooldioxide uit de atmosfeer moeten halen als we een temperatuurstijging van meer dan 1,5 °C willen voorkomen.

Diverse baanbrekende methoden worden inmiddels wereldwijd in de praktijk getest, maar het is nog niet zeker of ze goed genoeg zijn om het probleem op te lossen.

Gelukkig is er nog een eenvoudigere maatregel die we meteen kunnen implementeren: bebossing.

Lees hier het VN-rapport over de manier waarop we de opwarming van de aarde binnen de perken kunnen houden.

In 2017 berekende een onderzoeksteam dat herbebossing en bosbescherming zeker 7 gigaton CO2 per jaar uit de lucht kunnen halen – meer dan wat Noord-Amerika in één jaar uitstoot. En dat cijfer kunnen we nog eens verdubbelen als we onze eetgewoonten veranderen.

Uit een Amerikaans onderzoek blijkt dat er voor het huidige dieet van de Amerikanen bijna acht keer zo veel landbouwgrond nodig is als voor een vegetarisch dieet. Vooral rundvlees is de boosdoener – dat heeft 28 keer zo veel land nodig als kip. Door minder rundvlees te eten komt er dus enorm veel gebied vrij voor bebossing.

Byer dyrker maden

Nieuwe, grote bossen moeten kooldioxide uit de atmosfeer halen, en om plaats te maken voor de bomen moeten we het landbouwareaal verkleinen. Deels doen we dat door minder vlees te eten, en deels door de landbouw naar het dak van woningen en naar enorme kassen in de steden te verplaatsen – en met een minimale inspanning krijgen we heel veel vis.

Mest voor de planten

Vissenpoep is voedzaam en wordt vanuit een tank naar planten geleid. Meervallen zijn bijvoorbeeld makkelijk te houden, groeien snel en zijn eetbaar.

Planten zuiveren water

Plantenwortels nemen het voedsel uit het water op. Zo zuiveren ze het water, dat daarna teruggeleid wordt naar de vissen in hun tank.

De overgang naar een rundvleesvrij dieet wordt steeds makkelijker gemaakt door de voedingsindustrie. In 2019 stal plantaardig imitatiegehakt van het Amerikaanse bedrijf Impossible Foods de show tijdens een van de grootste technologieconferenties van de VS.

Het nepvlees heeft de geur, smaak en textuur van echt gehakt doordat het bedrijf de eiwitten heeft geïdentificeerd die daarvoor verantwoordelijk zijn en soortgelijke eiwitten in het plantenrijk heeft gezocht. Met genetisch gemodificeerde gist maakt het bedrijf een deel van de eiwitten zelf.

Inzet bespaart vele miljarden

Wat we ook doen, in 2099 is de wereld een andere dan nu. Maar als we ons richten op groene energie, duurzame bouwmaterialen en nieuwe soorten voedsel, kunnen we een toekomst creëren waarin we ons leven in de hand hebben.

De opwarming van de aarde zal nog een tijdje aanhouden, zelfs als we ons best doen – de gemiddelde temperatuur zal zeker 0,5 °C stijgen en op de Noordpool kan het zelfs ruim 3 °C warmer worden. Maar het alternatief is een toekomst waarin het klimaat zo extreem is dat we constant moeten vechten om te overleven – een strijd die ons duur komt te staan.

In 2018 hebben Amerikaanse wetenschappers berekend wat de VS alleen al aan het eind van de eeuw bespaard hebben als we ons nu op groene technologie zouden concentreren en het aantal extreme weersverschijnselen zouden verminderen: 200 miljard euro.

Lees ook:

Wat_is_zout_water
Zee

Q & A: Waardoor is de zee zout?

2 minuten
Klimaatverandering

Zo meten wetenschappers de wereldwijde waterstand

3 minuten
Klima
Klimaatverandering

Angstscenario: Aarde wordt vijf graden warmer

10 minuten

Log in

Fout: Ongeldig e-mailadres
Wachtwoord vereist
ToonVerberg

Al abonnee? Heb je al een abonnement op ons tijdschrift? Klik hier

Nieuwe gebruiker? Krijg nu toegang!