Lente-equinox
© Shutterstock
Natuur - Jaargetijden

Lente-equinox haalt licht en warmte binnen

Dinsdag 20 maart is de lente-equinox. Net als tijdens de herfstequinox zijn dag en nacht dan even lang. De lente-equinox kondigt het voorjaar en de zomer aan.

Wat is de lente-equinox?

In de lente worden de bomen weer groen, gaan de vogeltjes fluiten en worden de avonden licht. En de overgang naar het voorjaar is een belangrijke astronomische gebeurtenis.

Op dat moment staat de zon precies loodrecht boven de evenaar. Deze dag wordt lente-equinox genoemd en valt in 2018 op 20 maart, om precies te zijn om 17.15 uur onze tijd.

Tijdens de lente-equinox nemen we astronomisch gezien afscheid van de winter en heten we lente, zomer en zon welkom.

Tot aan de zonnewende, die in 2018 op 21 juni valt op het noordelijk halfrond, worden de dagen (in Amsterdam) per etmaal gemiddeld bijna 3 minuten langer. Bij de zomerzonnewende duurt de dag 16 uur en 48 minuten. Daarna worden de dagen weer korter – tot aan de winterzonnewende. Zo verstrijken de jaren in astronomisch opzicht.

Terwijl wij op het noordelijk halfrond langere dagen met meer zonlicht tegemoet kunnen zien na de lente-equinox, is het op de zuidelijke helft van de aarde precies andersom.

Het jaar bestaat uit vier delen, die bepaald worden door astronomische gebeurtenissen: 1\. Lente-equinox (20 maart). 2\. Zomerzonnewende (20 juni). 3\. Herfstequinox (22 september). 4\. Winterzonnewende (21 december).

Dag en nacht zijn niet even lang

De equinox staat erom bekend dat dag en nacht even lang zijn, 12 uur dus. Dat is echter niet geheel correct: dat tijdstip valt altijd iets voor de lente-equinox en iets na de herfstequinox.

As je het opzoekt, zie je dat de dag op 20 maart, tijdens de lente-equinox, een paar minuten langer is dan de dag. Dat heeft twee oorzaken.

Ten eerste definiëren astronomen de zonsopgang als het moment dat het midden van de zonneschijf boven de horizon is. Op dezelfde manier is de equinox het moment dat het midden van de zon de evenaar passeert. Maar de meeste mensen zeggen dat de zon op is als de bovenkant van de zon boven de horizon uitkomt, en dat de zon onder is als de zon helemaal weg is. Dat maakt de dag een paar minuten langer.

Ten tweede wordt de atmosfeer van de aarde vervormd als de zon vlak onder de horizon staat. Hierdoor lijkt het alsof de zon iets hoger staat dan in werkelijkheid het geval is. En dat houdt op onze breedtegraden in dat de zon voor zonsopgang en na zonsondergang vier minuten langer te zien is.

Equinox is een bijzondere dag

Al gebeurt er tijdens de equinox dus niet precies wat je dacht, het is wel degelijk een bijzondere dag.

De herfst- en lente-equinox zijn de enige twee dagen per jaar dat de zon precies in het oosten opkomt en precies in het westen ondergaat, en de enige twee dagen dat iemand die op de evenaar staat de zon recht over zijn hoofd langs ziet gaan. Op de Noordpool vormt de herfstequinox het begin van zes maanden duisternis, en op de Zuidpool begint op dat moment juist de zes maanden durende pooldag.

Je zou misschien denken dat de vier seizoenen samenhangen met de afstand van de aarde tot de zon. Maar dat is niet het geval.

We kennen vier seizoenen doordat de aarde zo'n 23,5 graden helt. Hierdoor zijn het noordelijk en het zuidelijk halfrond gedurende het jaar beurtelings naar de zon gericht. In onze noordelijke streken varieert de lengte van de dagen en de positie van de zon aan de hemel zo sterk dat we van vier seizoenen spreken, terwijl er in de tropen maar twee jaargetijden zijn.

Video: Waardoor zijn er jaargetijden?

Lente-equinox verschuift

Op sommige jaren valt de lente-equinox op 20 maart, op andere op 21 maart.

Dit komt doordat het jaar niet uit een geheel aantal dagen bestaat, maar uit ongeveer 365 en een kwart. Dat compenseren we door elke vier jaar een extra dag toe te voegen, zodat de kalender gelijk blijft lopen met de jaargetijden. Zo'n jaar noemen we een schrikkeljaar. Hierdoor vallen de herfst- en lente-equinox drie jaar lang telkens zes uur later, en in een schrikkeljaar worden ze in één klap 18 uur vervroegd.

Dit hebben we te danken aan paus Gregorius XIII, die in 1582 de gregoriaanse kalender invoerde die nu in het grootste deel van de wereld gebruikt wordt. De paus bepaalde dat eeuwtallen als 1700 en 1800 geen schrikkeljaren zouden zijn, behalve als ze deelbaar zijn door 400, zoals 2000.

Dit leidde tot een kalenderjaar van gemiddeld 365,2425 dagen. De aarde doet 365,24219 dagen om zijn rondje om de zon.

Daarmee wijkt de kalender zo weinig af dat de jaargetijden niet verschuiven.

Lees ook:

Jaargetijden

KORTSTE DAG VAN HET JAAR: Noordelijk halfrond verbergt zich voor de zon

2 minuten
Jaargetijden

Herfstequinox: de zomer is voorbij

4 minuten
Natuur

Zandkorrel zit vol bacteriën

2 minuten

Log in

Fout: Ongeldig e-mailadres
Wachtwoord vereist
ToonVerberg

Al abonnee? Heb je al een abonnement op ons tijdschrift? Klik hier

Nieuwe gebruiker? Krijg nu toegang!