Our website does not support Internet Explorer.

To get the best experience on our website and of our content, please use a more modern browser like Edge, Chrome, Safari or similar.

Herfstequinox

Herfstequinox luidt einde van de zomer in

Op dinsdag 22 september 2020 is de herfstequinox, die najaar en winter inluidt. De dag waarop dag en nacht net als tijdens de lente-equinox even lang zouden zijn, is een van de pijlers van de vier jaargetijden.

Shutterstock

Herfstequinox kondigt najaar aan

De herfst: vallende bladeren, paddenstoelen, warme chocolademelk, donkere avonden – en een belangrijke astronomische gebeurtenis.

Want dan staat de zon precies loodrecht boven de evenaar van de aarde. De dag wordt herfstequinox of herfstpunt genoemd en valt in 2020 op 22 september – om precies te zijn om 13.31 uur Nederlandse tijd.

Daarmee is de zomer officieel ten einde, en het najaar zal duren tot de winterzonnewende op 21 december om 10.02 uur. Dan volgt de lente-equinox, en met de zomerzonnewende is de cirkel rond.

Op deze manieren wisselen de seizoenen elkaar al miljoenen jaren af.

Herfstequinox

Het jaar bestaat uit vier delen, die bepaald worden door astronomische gebeurtenissen: 1. Lente-equinox (20 maart). 2. Zomerzonnewende (20 juni). 3. Herfstequinox (22 september). 4. Winterzonnewende (21 december).

Tijdens de equinox zijn dag en nacht niet even lang

Veel mensen denken dat dag en nacht tijdens de equinox even lang zijn, maar dat klopt niet helemaal. Dat moment valt altijd iets voor de herfstequinox en iets na de lente-equinox.

Als je het nazoekt, zul je dan ook zien dat op 22 september de dag een paar minuten langer is dan de nacht. Dat heeft twee oorzaken.

Ten eerste definiëren astronomen de zonsopgang als het moment dat het midden van de zonneschijf boven de horizon is. Op dezelfde manier is de equinox het moment dat het midden van de zon de evenaar passeert.

Maar de meeste mensen zeggen dat de zon op is als de bovenkant van de zon boven de horizon uitkomt, en dat de zon onder is als de zon helemaal weg is. Dat maakt de dag een paar minuten langer.

Ten tweede wordt de atmosfeer van de aarde vervormd als de zon vlak onder de horizon staat. Hierdoor lijkt het alsof de zon iets hoger staat dan in werkelijkheid het geval is.

En dat houdt op onze breedtegraden in dat de zon voor zonsopgang en na zonsondergang vier minuten langer te zien is.

Herfstequinox kondigt de winter aan

Al gebeurt er tijdens de herfstequinox dus niet precies wat je dacht, het is wel degelijk een bijzondere dag.

De herfst- en lente-equinox zijn de enige twee dagen per jaar dat de zon precies in het oosten opkomt en precies in het westen ondergaat, en de enige twee dagen dat iemand die op de evenaar staat de zon recht over zijn hoofd langs ziet gaan.

Op de Noordpool vormt de herfstequinox het begin van zes maanden duisternis, en op de Zuidpool begint op dat moment juist de zes maanden durende pooldag.

Je zou misschien denken dat de vier seizoenen samenhangen met de afstand van de aarde tot de zon. Maar dat is niet het geval.

We kennen vier seizoenen doordat de aarde zo'n 23,5 graden helt. Hierdoor zijn het noordelijk en het zuidelijk halfrond gedurende het jaar beurtelings naar de zon gericht.

In onze noordelijke streken varieert de lengte van de dagen en de positie van de zon aan de hemel zo sterk dat we van vier seizoenen spreken, terwijl er in de tropen maar twee jaargetijden zijn.

In dit fragment wordt het ontstaan van de seizoenen verduidelijkt:

Herfstequinox valt niet altijd op dezelfde dag

De herfstequinox kan op 22 of 23 september vallen, en de lente-equinox op 20 of 21 maart.

Dit komt doordat het jaar niet uit een geheel aantal dagen bestaat, maar uit ongeveer 365 en een kwart. Dat compenseren we door elke vier jaar een extra dag toe te voegen, zodat de kalender gelijk blijft lopen met de jaargetijden.

Zo'n jaar noemen we een schrikkeljaar. Hierdoor vallen de herfst- en lente-equinox drie jaar lang telkens zes uur later, en in een schrikkeljaar worden ze in één klap 18 uur vervroegd.

Dit hebben we te danken aan paus Gregorius XIII, die in 1582 de gregoriaanse kalender invoerde die nu in het grootste deel van de wereld gebruikt wordt. De paus bepaalde dat eeuwtallen als 1700 en 1800 geen schrikkeljaren zouden zijn, behalve als ze deelbaar zijn door 400, zoals 2000.

Dit leidde tot een kalenderjaar van gemiddeld 365,2425 dagen. De aarde doet 365,24219 dagen om zijn rondje om de zon.

Daarmee wijkt de kalender zo weinig af dat de jaargetijden niet verschuiven.

Lees ook:

Jaargetijden

KORTSTE DAG VAN HET JAAR: Noordelijk halfrond verbergt zich voor de zon

3 minuten
Zomerzonnewende - de langste dag van het jaar
Jaargetijden

LANGSTE DAG VAN HET JAAR: Noordelijk halfrond baadt in het licht

3 minuten
Jaargetijden

Zomer in Nederland en België

0 minuten

Log in

Ongeldig e-mailadres
Wachtwoord vereist
Toon Verberg

Al abonnee? Heb je al een abonnement op ons tijdschrift? Klik hier

Nieuwe gebruiker? Krijg nu toegang!

Reset wachtwoord

Geef je mailadres op, dan krijg je een e-mail met aanwijzingen voor het resetten van je wachtwoord.
Ongeldig e-mailadres

Voer je wachtwoord in

We hebben een mail met een wachtwoord gestuurd naar

Nieuw wachtwoord

Enter a password with at least 6 characters.

Wachtwoord vereist
Toon Verberg