Our website does not support Internet Explorer.

To get the best experience on our website and of our content, please use a more modern browser like Edge, Chrome, Safari or similar.

sociopaat

Sociopaat - Zo spot je een sociopaat

Een sociopaat is lang niet zo innemend als een psychopaat. Sociopaten worden gekenmerkt door een kort lontje en extreme onberekenbaarheid, en hebben vaak geen baan of gezin.

Wat is een sociopaat?

Sociopathie is een persoonlijkheidsstoornis die in de psychiatrie de code F60.2, antisociale persoonlijkheidsstoornis, heeft.

Hoewel mensen onder de 18 jaar de diagnose niet kunnen krijgen, uit sociopathie zich bijna altijd al vóór het 15e jaar.

De code is opgenomen in het Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5) van de American Psychiatric Association, die onder meer wordt gebruikt door de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie – zij het niet voor het stellen van diagnosen.

Volgens het handboek is het belangrijkste element van een antisociale persoonlijkheidsstoornis:

  • Een pervasief patroon van een gesprek aan respect voor en schending van de rechten van anderen. Een gedragspatroon dat wel psychopathie, sociopathie of antisociale persoonlijkheidsstoornis wordt genoemd.

Maar dat betekent niet per se dat een psychopaat en sociopaat een en hetzelfde zijn.

Eigenschappen van een sociopaat

Een sociopaat is te herkennen aan bepaalde eigenschappen. Volgens de Amerikaanse psycholoog dr. John Grohol zijn dat:

  • Impulsiviteit en onberekenbaarheid.
  • Moeite om zich te binden aan anderen.
  • Moeite om een baan voor langere tijd vast te houden.
  • Geen gezin.
  • Veel boosheid, die kan leiden tot woede-uitbarstingen.

Door deze kenmerken wordt een sociopaat meestal slecht begrepen door zijn of haar omgeving.

En als sociopaten een misdaad plegen, denken ze nauwelijks na over de gevolgen van hun daden.

Persoon met hoody die aan tafel zit

Een sociopaat heeft bepaalde herkenbare eigenschappen.

© Shutterstock

Sociopatentest: Ben jij een sociopaat?

Het Amerikaanse diagnose- en classificatiesysteem voor psychiatrische stoornissen, DSM-5, definieert een antisociale persoonlijkheidsstoornis aan de hand van zes diagnostische criteria.

Hieronder staat een verkorte test die een idee geeft van wat er nodig is om de diagnose te stellen. Alleen een psychiater of arts kan een psychiatrische diagnose stellen:

  1. De volgende uitspraken zijn waar (a of b):
    a. Zelfvertrouwen komt van persoonlijk gewin, macht of blijdschap.
    b. Doelen worden gesteld op basis van persoonlijke bevrediging, waarbij wetten en ethiek geen belemmering vormen.

  2. Een van de volgende uitspraken is waar (a of b):
    a. Geen consideratie met de gevoelens, de behoeften of het lijden van anderen. Geen schuldgevoel na anderen te hebben pijn gedaan of gekwetst.
    b. Niet in staat wederkerige intieme relaties aan te gaan en gebruik van dominantie of dreigingen om anderen te controleren. Sociopathie en liefde gaan niet samen.

  3. De volgende eigenschappen en gedragingen:
    a. Manipulatief
    b. Oneerlijk en bedrieglijk
    c. Hardvochtig
    d. Agressief
    e. Onverantwoordelijk
    f. Impulsief
    g. Roekeloos

  4. Ten minste 18 jaar.

Verschillen tussen sociopaten, psychopaten en narcisten

Deze drie persoonlijkheidsstoornissen lijken op elkaar, en het gedrag komt op diverse vlakken overeen. Ze vallen ook in dezelfde classificatie.

DSM-5 benadrukt verder dat iemand meerdere diagnosen kan krijgen, als er aan de criteria wordt voldaan.

Er zijn echter belangrijke aspecten die de persoonlijkheidsstoornissen van elkaar onderscheiden.

Alleen sociopathie en psychopathie vallen beide onder de diagnose antisociale persoonlijkheidsstoornis.

Sociopaat en psychopaat

Beide vallen onder de diagnose antisociale persoonlijkheidsstoornis. Ze leggen bijvoorbeeld onverschilligheid jegens het welbevinden van anderen aan de dag, en ze kunnen een risico voor de maatschappij vormen.

Dat houdt echter niet in dat sociopaten en psychopaten altijd gewelddadig zijn, zoals in films en op tv vaak wordt gesuggereerd.

Forensisch psycholoog Robert D. Hare, emeritus hoogleraar aan de University of British Columbia, gebruikt de term sociopaat niet als hij het heeft over psychopaten.

Volgens Dr. Hare is psychopathie eerder genetisch bepaald: je wordt als psychopaat geboren.

Sociopathie hangt echter meer samen met omgevingsfactoren, zoals een jeugd met fysiek of psychisch misbruik.

Bovendien kan een sociopaat berouw of schuld voelen en een psychopaat niet, aldus Hare.

Sociopaat en narcist

Mensen met een antisociale of narcistische persoonlijkheidsstoornis hebben gemeen dat ze hard, spraakzaam en oppervlakkig zijn, anderen uitbuiten en empathie ontberen.

Een narcist is echter niet even impulsief, agressief en bedrieglijk.

Bovendien hebben narcisten behoefte aan bewondering en jaloezie van anderen. Dat is bij sociopaten niet zo.

Lees ook:

Log in

Ongeldig e-mailadres
Wachtwoord vereist
Toon Verberg

Al abonnee? Heb je al een abonnement op ons tijdschrift? Klik hier

Nieuwe gebruiker? Krijg nu toegang!

Reset wachtwoord

Geef je mailadres op, dan krijg je een e-mail met aanwijzingen voor het resetten van je wachtwoord.
Ongeldig e-mailadres

Voer je wachtwoord in

We hebben een mail met een wachtwoord gestuurd naar

Nieuw wachtwoord

Enter a password with at least 6 characters.

Wachtwoord vereist
Toon Verberg