Ons ik wordt gecreëerd door een wijdvertakt netwerk in de hersenen, waardoor zelfs kleine beschadigingen onze persoonlijkheid en ons zelfbeeld ingrijpend kunnen veranderen.
© Warren Anatomical Museum
Mens - Hersenen

Je bent maar een illusie

Toen spoorwegarbeider Phineas Gage een ijzeren staaf door zijn hoofd kreeg, veranderde hij van een zachtaardige, bedachtzame man in een ongevoelig monster. Lees wat we van hem en van anderen met een hersenbeschadiging kunnen leren, en hoe de hersenen onze persoonlijkheid creëren.

De Ierse spoorwegarbeider Phineas Gage stond bekend als een zachtaardige, bedachtzame man.

De 25-jarige Gage leidde in het noordoosten van de VS een ploeg die stukken rots opblies om plek te maken voor de spoorrails.

Als zijn collega’s gaten in de rots hadden geboord en die met explosieven hadden gevuld, stampte Gage met een lange, ijzeren stang zand en grind dat op de springladingen lag aan om het effect te versterken.

Maar op een dag in september 1848 ging het mis:

Toen Gage de ijzeren staaf in het boorgat stootte, ontplofte de springlading, en als een projectiel boorde de 6 kilo zware stang zich door Gages linkerwang, achter zijn linkeroog langs, dwars door zijn linkerfrontaalkwab en vervolgens door de pariëtaalkwab weer naar buiten.

Gage leek onveranderd

De staaf belandde ongeveer 20 meter van Gage op de grond. Gage zelf viel bewusteloos neer, stuiptrekkend en besmeurd met bloed en hersenweefsel.

Niemand had kunnen denken dat de jonge spoorwegarbeider het zou overleven. Maar dankzij een bekwame arts kwam hij op miraculeuze wijze weer op de been, en een half jaar later ging hij weer aan het werk.

Op het eerste gezicht leek Gage weer helemaal de oude: hij praatte, werkte en bewoog zich grotendeels zoals vóór het ongeluk. Maar één ding was ingrijpend veranderd.

‘Het is Phineas niet meer,’ zeiden zijn verontruste vrienden en kennissen.

De spoorwegarbeider Phineas Gage overleefde het op wonderbaarlijke wijze toen een ijzeren staaf zijn hersenen doorboorde – maar hij was niet meer dezelfde.

© Warren Anatomical Museum

Gevoelloos en agressief

Was Gage voorheen de rust en vriendelijkheid zelve geweest, nu was hij gevoelloos, onbehouwen, oneerlijk en kon hij zich niet beheersen.

Hij had losse handjes en sloeg zijn vrouw keer op keer, en hij was niet in staat om beslissingen te nemen.

Zijn persoonlijkheid was fundamenteel veranderd – en hetzelfde gold voor het hersenonderzoek.

Het tragische verhaal van Phineas Gage werd beroemd en zou het beeld van de wetenschap van de ‘menselijke ziel’ veranderen.

Het zelf werd definitief in de hersenen geplaatst, omdat nu gebleken was dat een beschadiging op één plek in de hersenen – in het geval van Gage de pariëtaalkwab – iemands persoonlijkheid en gedrag totaal kan veranderen.

Het zelf ligt verspreid over de hersenen

Hoe meer de wetenschap sindsdien het vluchtige zelf heeft bestudeerd, hoe duidelijker het werd dat het ‘zelf’ het resultaat is van een wirwar van processen in de hersenen, die ten grondslag liggen aan onder andere ons bewustzijn en geheugen en onze wil – en dat de ervaring van een samenhangend, continu en vrij zelf misschien slechts een illusie is.

Leer meer over de elektrische supercomputer die zich onder je schedel bevindt in Wetenschap in Beeld.

Lees ook:

New York, 11. september 2001
Geheugen

Studie helpt ons van trauma af

5 minuten
IQ 12/2014
IQ-test

Wat is het hoogste IQ?

1 minuut
Intelligentie

6 trucs: zo lijk je slimmer

3 minuten
Meest populair

Log in

Fout: Ongeldig e-mailadres
Wachtwoord vereist
ToonVerberg

Al abonnee? Heb je al een abonnement op ons tijdschrift? Klik hier

Nieuwe gebruiker? Krijg nu toegang!