Our website does not support Internet Explorer.

To get the best experience on our website and of our content, please use a more modern browser like Edge, Chrome, Safari or similar.

Hasj helpt bij een hersenschudding

Slik een pil en weg is je hersenschudding. Onderzoekers werken aan een baanbrekend medicijn dat helpt tegen de zware symptomen die zelfs na een lichte hersenschudding kunnen ontstaan.

SPL

De fietser raast keihard over de klinkerweg. En al springen de boodschappen in zijn mand op en neer, zijn hersenen zijn in rust.

Die liggen veilig achter de dikke schedel in een waterbuffer, die alle schokken en bewegingen absorbeert. Maar daar komt plots verandering in als van een geparkeerde auto het portier opengaat. De fietser vliegt ertegenaan en schiet over het stuur. Hij knalt met zijn hoofd op de weg, en zijn volle gewicht komt erachteraan.

De klap is voor zijn waterbuffer te veel, en het zachte hersenweefsel wordt tegen de binnenkant van de hersenpan geslingerd, waarna het terugschiet en tegen de achterkant van de schedel slaat.

Hersenen drijven in een beschermend badje

1 / 3

De hersenen zijn extreem kwetsbaar en kunnen zichzelf niet tegen slagen en stoten beschermen. Maar verschillende lagen eromheen verdedigen het brein.

© SPL

Twee inwendige botsingen rekken de hersencellen op. Hun celmembranen lekken en de signaalstoffen stromen er lukraak in en uit. Het resultaat is een chemische chaos, die de hersenen een tijdje buiten bewustzijn brengt en daarna de hersencellen nog weken of maanden kan uitputten, waardoor de fietser moeite heeft met nadenken en zich concentreren.

De artsen kunnen niet veel anders voor het slachtoffer doen dan rust voorschrijven. Maar nu werken wetenschappers van onder meer de universiteit van Miami aan een pil die voorkomt dat de chemische processen van de hersenen op hol slaan na een harde klap, en zo kunnen ze de zware symptomen die het gevolg daarvan zijn, dempen.

Vaker bij mannen en kinderen

Naar schatting wordt jaarlijks 0,5 procent van de wereldbevolking getroffen door een hersenschudding na een val, een ongeluk, een blessure of geweld.

Maar waarschijnlijk ligt het werkelijke percentage veel hoger. Veel mensen gaan niet naar de dokter, al wordt het ze misschien zwart voor de ogen na een confrontatie met een deur of een harde bal.

Maar uit onderzoek blijkt dat zelfs een lichte hersenschudding nog jarenlang kan doorwerken in de vorm van hoofdpijn, lichtgevoeligheid, verwarring, motorische problemen, depressiviteit of een daling van het intelligentiequotiënt.

Volgens de statistieken zijn vooral kleine kinderen, jongeren en mannen de klos. Uit een Brits onderzoek uit 2014 blijkt dat tweederde van alle patiënten met een hersenschudding man is, en dat hun gemiddelde leeftijd 30 jaar is. Die tendens komt ook naar voren in een Zwitsers onderzoek uit 2018.

Voor hun communicatie zijn de zenuwcellen afhankelijk van de balans van ionen aan de binnen- en buitenkant van de cel.

© SPL

Van de circa 3000 patiënten onder de 18 jaar bij wie een hersenschudding geconstateerd was en die twee jaar gevolgd werden, was de gemiddelde leeftijd slechts 12 jaar, en bij 61 procent betrof het jongens en jongemannen.

Kinderen, jongeren en mannen maken aan de andere kant ook de grootste kans op een snel herstel.

Het Zwitserse en het Britse onderzoek constateerden dat hoe ouder een patiënt is, des te langer de symptomen van de hersenschudding aanhouden, en dat meisjes en vrouwen er over het algemeen langer over doen om volledig te herstellen en bovendien een groter risico lopen op een nasleep die langer dan een jaar duurt.

Krachtiger dan een raket

Maar al hebben miljoenen mensen op aarde te kampen met langdurige symptomen van een hersenschudding, het bolwerk van het brein is zo goed dat het de hevigste krachten die erop inwerken tijdens een botsing, weet te dempen.

De Amerikaanse onderzoeker op het gebied van sportletsel Kevin Guskiewicz van de universiteit van North Carolina monteerde in 2007 versnellingsmeters op de helm van 76 football-spelers. Gedurende vijf seizoenen mat hij wel 100.000 kopstoten.

De versnellingsmeter registreerde g-krachten tussen de 61 en 169 g, wat veel krachtiger is dan de versnelling die een doorsnee raket bereikt. Toch liepen niet meer dan 13 van de betrokken spelers een hersenschudding op.

Wanneer het fout gaat, is het namelijk niet alleen een kwestie van de versnelling van de hersenen tegen de schedel, maar het maakt ook uit of en hoe sterk de hersenen draaien en de zenuwcellen vervormd raken. Als dat gebeurt, kunnen de celmembranen makkelijk kapotgaan en beginnen te lekken.

2.563.000 EU-burgers per jaar krijgen een hersenschudding.

En dat is een ramp voor de zenuwcellen, want die hebben een zeer specifieke balans nodig tussen ionen en signaalstoffen op de binnen- en buitenkant van de cellen.

Wanneer de zenuwcellen signalen naar elkaar afvuren, laten ze namelijk beurtelings natrium- en kaliumionen van het oppervlak van de cel, het membraan, gaan. Dit creëert een elektrisch spanningsverschil dat over de zogeheten zenuwdraad van de cel loopt, tot het aan het uiteinde van die draad komt: de synaps.

Daar worden neurotransmitters – bepaalde signaalmoleculen – afgestaan, die zich hechten aan receptoren op de naburige cel en het signaal doorsturen.

En dat is een lastige klus in de chemische verwarring na een botsing, waarbij ionen en signaalstoffen lukraak het membraan in- en uitgaan en zenuwsignalen erop los vuren.

Tegelijkertijd moeten de hersenen daarna een gigantische schoonmaak houden om de balans van ionen aan de binnen- en buitenkant van de cellen te herstellen. Dat kost de zenuwcellen zo veel energie dat het nog veel lastiger wordt om signalen af te vuren.

Chemie legt de hersenen lam

Een hersenschudding leidt tot een explosie van ionen die de zenuwcellen in en uit stromen en ze alle energie ontnemen, wat nog wekenlang de hersenwerking verzwakt.

Oliver Larsen/ Claus Lunau

Ionen stromen de zenuwcellen in en uit

De klap vervormt de zenuwcellen en de celmembranen gaan kapot. De zenuwcellen gaan lekken en veel kaliumionen vliegen eruit, terwijl calciumionen binnenstromen.

Claus Lunau/Oliver Larsen

Signaalstoffen lokken explosie uit

Tegelijkertijd staat de cel ladingen van de signaalstof glutamaat af. En dat leidt tot een explosie van zenuwsignalen in de naburige cellen.

Oliver Larsen/Claus Lunau

Opruimen kost de cellen veel energie

Om de balans te herstellen, moeten er kaliumionen in de zenuwcellen worden gepompt. Dat kost veel energie en onttrekt zuurstof aan de cellen. Bovendien beïnvloedt het nog hoge gehalte calciumionen de energieproductie van de cel. Door de energiecrisis die het gevolg is, gaat het opruimen nog langzamer.

Claus Lunau/Oliver Larsen

Hersenen raken gestrest

Door het letsel aan de cellen staan de immuuncellen giftige cytokinen af. De cellen schieten daarvan zo in de stress dat vele afsterven. Ook vormen de cellen vrije radicalen, die voor nog meer letsel zorgen.

Oliver Larsen/ Claus Lunau

De chemische chaos is de oorzaak van de vele symptomen die volgen op een hersenschudding. En daarop is dan ook de nieuwe pil gericht die momenteel wordt ontwikkeld door onderzoekers van de universiteit van Miami in samenwerking met het Canadese biobedrijf Scythian Biosciences.

In de fase die op dit ogenblik aan de orde is, wordt het effect van de pil getest op ratten.

En al zijn er alleen nog maar resultaten bekend van de proeven, de wetenschappers verklaren in een persbericht uit 2018 dat de ratten in het algemeen minder symptomen krijgen na een opzettelijk veroorzaakte hersenschudding wanneer ze worden behandeld met de twee stoffen uit de pil.

Hersenschudding geeft depressie

Een van de stoffen waar de wetenschappers op dit moment mee werken is cannabidiol, dat weliswaar in hajsplanten zit maar geen euforiserende werking kent.

Wereldwijd wordt de stof al toegepast om van alles mee te behandelen, van MS tot epilepsie.

En nu denken de wetenschappers dat de stof ook de door elkaar geschudde hersenen kan redden, onder meer door de ionenbalans tussen binnen- en buitenkant van de zenuwcel te herstellen en door dienst te doen als antioxidant, die nog meer schade voorkomt maar ook het immuunsysteem beïnvloedt en de ontsteking dempt die kan volgen op een hersenschudding.

En een aantal proeven met dieren stemt tot optimisme. Zo bleek uit een onderzoek uit 2014 van de State University of Maringá in Brazilië dat cannabidiol het negatieve effect op het leervermogen van muizen na een herseninfarct vermindert

Pil brengt orde in de chemie van de hersenen

Met behulp van twee actieve stoffen moet een nieuwe pil de explosie van signaalstoffen na een hersenschudding remmen en voorkomen dat de veldslag de zenuwcellen blijvend letsel toebrengt.

Claus Lunau/Oliver Larsen

Stof hecht zich aan cellen

De ene stof van de pil is een zogheten NMDA-antagonist, die zich hecht aan receptoren op de cellen in de buurt.

Claus Lunau/Oliver Larsen

Zenuwsignalen blijven in het gareel

Zo voorkomt de NMDA-antagonist dat de signaalstof glutamaat zich aan de receptoren hecht en een explosie van zenuwsignalen uitlokt, die de hersenen geheel of gedeeltelijk verlamt.

Claus Lunau/Oliver Larsen

Cannabidiol hecht zich aan immuuncellen

De tweede stof van de pil, cannabidiol, hecht zich aan receptoren op de immuuncellen, waardoor ze zich niet verder delen of meer immuunstimulerende cytokinen uitscheiden.

Claus Lunau/Oliver Larsen

Voorkoming van ontsteking

Daarmee remt de stof de ontsteking, die een ongezonde omgeving rond de cellen creëert.

Claus Lunau/Oliver Larsen

Oppepper voor energiecentrales van de cel

Cannabidiol zet de energiecentrales van de zenuwcellen, de mitochondriën, ertoe aan meer energie te produceren voor de uitgeputte cellen. Tegelijk hecht de stof zich aan een receptor op de mitochondriën, zodat die de grote dosis calciumionen – die het werk van de cel verstoren – opnemen en afvoeren.

Claus Lunau/Oliver Larsen

Gestreste zenuwcellen vormen vrije radicalen

De gestreste zenuwcellen vormen vrije radicalen: chemisch instabiele moleculen met in hun buitenste schil één of meer ongepaarde elektronen.

Claus Lunau/Oliver Larsen

Ontwapening vrije radicalen

De moleculen riskeren de cel te vernietigen in hun jacht op elektronen. Maar cannabidiol remt dit door elk molecuul een elektron te geven.

Claus Lunau/Oliver Larsen

En in twee andere proeven in de VS hadden de muizen die na een toegebrachte hersenschudding waren behandeld met cannabidiolachtige stoffen veel minder problemen met de fijne motoriek en het geheugen. De effecten van de stof zijn dus bij verschillende proeven aangetoond, maar tot dusver heeft niemand onderzocht of hij in de praktijk bij mensen de symptomen van een harde klap op het hoofd kan verzachten of wegnemen.

De tweede stof in de pil is een zogeheten NMDA-antagonist, die de activiteit van de signaalstof glutamaat dempt, die anders een explosie van zenuwsignalen in de hersenen in gang zal zetten.

Juist door zo’n explosie kunnen mensen na een harde klap tijdelijk buiten bewustzijn raken. Maar hij heeft nog ernstiger gevolgen.

De vele zenuwsignalen belasten de zenuwcellen namelijk zodanig dat een deel afsterft. Daarbij proberen de hersenen de grote dosis glutamaat tegenspel te bieden door blijvende veranderingen in te voeren en enkele glutamaatreceptoren die op het oppervlak van de zenuwcellen zitten, helemaal af te breken.

24 uur moet iemand ter observatie blijven na het vermoeden van een hersenschudding. En ieder uur moet gecontroleerd worden of de patiënt nog bij bewustzijn is.

© Shutterstock

Doordat de veranderingen langdurig zijn, gaan de hersenen anders werken, wat van invloed kan zijn op het leervermogen. Die veranderingen zijn te zien in de hersenen van depressieve mensen, en mogelijk zijn ze er ook de oorzaak van dat tot de helft van de mensen met een hersenschudding binnen een jaar na het ongeval depressief wordt.

Daar moet de NMDA-antagonist van de pil nu iets aan gaan doen. Het effect blijkt ook uit onderzoeken van de universiteit van Californië: de stof kan bij ratten met een hersenschudding de veranderingen in de hersenen weer tenietdoen.

Als de resultaten van de experimenten bekend zijn, kunnen er klinische tests met mensen plaatsvinden, en in het beste geval liggen de pillen over vijf à tien jaar bij de apotheek.

Als dat gebeurt, dan hebben de onderzoekers opnieuw een ernstige hersenaandoening gevonden waartegen cannabis de sleutel tot genezing kan zijn.

Lees ook:

Hersenen

Vis zorgt ervoor dat je hersenen niet krimpen

2 minuten
Intelligentie

Je IQ volgt je je hele leven lang

29 minuten
MRI-scans van menselijke hersenen
Hersenen

Hersenschudding: Zo krijgt een klap je hersenen op de knieën

9 minuten

Log in

Ongeldig e-mailadres
Wachtwoord vereist
Toon Verberg

Al abonnee? Heb je al een abonnement op ons tijdschrift? Klik hier

Nieuwe gebruiker? Krijg nu toegang!

Reset wachtwoord

Geef je mailadres op, dan krijg je een e-mail met aanwijzingen voor het resetten van je wachtwoord.
Ongeldig e-mailadres

Voer je wachtwoord in

We hebben een mail met een wachtwoord gestuurd naar

Nieuw wachtwoord

Enter a password with at least 6 characters.

Wachtwoord vereist
Toon Verberg