Zie de zon ’s nachts schijnen

Een enorme gordel van stof licht op in september – voor zonsopgang. Het verschijnsel, zodiakaal licht genoemd, wordt veroorzaakt door stofjes die het zonlicht in de uren vóór de schemering naar de aarde kaatsen. Daardoor verschijnt er een kegelvormige lichtzuil aan de horizon.

Een enorme gordel van stof licht op in september – voor zonsopgang. Het verschijnsel, zodiakaal licht genoemd, wordt veroorzaakt door stofjes die het zonlicht in de uren vóór de schemering naar de aarde kaatsen. Daardoor verschijnt er een kegelvormige lichtzuil aan de horizon.

ESO

Over zodiakaal licht

Een paar uur voor zonsopgang kun je al van het zonlicht genieten. Op dat moment is er een valse dageraad te zien: een wat diffuse gordel van licht die zich uitstrekt van de oostelijke horizon tot een eindje aan de hemel. Om dit te kunnen waarnemen, moet de lucht donker en onbewolkt zijn.

Het fenomeen heet zodiakaal licht omdat het de zodiak volgt, ofwel de dierenriem. De dierenriem volgt op zijn beurt de ecliptica, het spoor waarin de schijf van het zonnestelsel onze nacht­hemel doorklieft.

Op dit moment strekt het zodiakale licht zich uit over het gebied waar je de sterrenbeelden Kreeft, Tweelingen en Stier vindt.

Zonlicht scheert langs de aarde en valt op stofjes die het naar ons doorkaatsen. De gule pile angiver sollyset.

© Thomas Schou

Ruimtestof geeft een gloed

Zodiakaal licht is zonlicht dat weerkaatst wordt door een ijle wolk stofdeeltjes in de schijf van het zonnestelsel. Omdat het zonnestelsel bijna vlak is, zien we een smalle, lichtgevende band aan de nachthemel. Het licht is het felst in de richting van de zon, dus voor zonsopkomst in het oosten en na zonsondergang in het westen.

Weerkaatsing in de ochtend

Weerkaatsing in de avond

Het verschijnsel is in het donker te zien, maar in de winter vooral vroeg in de ochtend, wanneer de hoek tussen de ecliptica en de horizon groot is.

In de lente is het andersom, want doordat de ecliptica ’s avonds loodrecht op de horizon staat, zie je het verschijnsel het best in het westen als het net donker is geworden.

In de zomer is de hoek tussen de ecliptica en de horizon zowel ’s ochtends als ’s avonds klein, en de lucht is dan zo licht dat het zodiakaal licht überhaupt niet te zien is.

Gids voor zodiakaal licht

In de uren voor zonsopgang kun je een vage, piramidevormige gloed zien opkomen boven de westelijke horizon.

© ESO

Zo ga je te werk

Waar en wanneer?

Observeer het verschijnsel vanaf een donkere plek. Het werkt het beste als er niet te veel lichtvervuiling van kunstlicht is, want daarbij kan het kosmische licht in het niet vallen. Zoek bij voorkeur een hoge plek op waar je vrij zicht hebt op de oostelijke horizon.

Zichtbaarheid

Om zodiakaal licht te fotograferen heb je een groothoeklens met een korte brandpuntsafstand nodig, zoals een 14 mm-lens, waarmee je een groot blikveld hebt. Met je camera op een statief kun je je foto 10 tot 30 seconden belichten.