Meteoriet valt op aarde

Wat is een meteoriet?

Met een extreem hoge snelheid komt een fragment van een planetoïde de bovenste atmosfeer van de aarde binnenzeilen. Door de wrijving met de lucht wordt het heet, en grote delen verbranden meteen. Maar er blijft een klein beetje over, en korte tijd later valt er een stukje zonnestelsel op de aarde.

Met een extreem hoge snelheid komt een fragment van een planetoïde de bovenste atmosfeer van de aarde binnenzeilen. Door de wrijving met de lucht wordt het heet, en grote delen verbranden meteen. Maar er blijft een klein beetje over, en korte tijd later valt er een stukje zonnestelsel op de aarde.

Shutterstock

Wat is een meteoriet?

Een meteoriet is een stukje kosmische materie dat de val door onze atmosfeer doorstaan heeft en op de aarde is terechtgekomen.

Een meteoriet kan afkomstig zijn van een planeet, dwergplaneet, planetoïde, maan of komeet in het zonnestelsel.

Zo kan er bij een inslag van een planetoïde op Mars een stukje van het oppervlak van de planeet de ruimte in geslingerd worden, waarna het op aarde kan vallen als Marsmeteoriet.

De meeste meteorieten komen echter rechtstreeks van een planetoïde.

Meteorieten wisselen sterk van grootte. Sommige meteorieten wegen een paar kilo, andere zijn niet meer dan stofjes.

Volgens NASA valt er elke dag zo’n 48,5 ton kosmische materie op aarde, en er zijn meer dan 50.000 meteorieten door mensen gevonden.

VERSCHILLENDE TYPEN METEORIETEN

Meteorieten worden al naargelang hun samenstelling in drie typen ingedeeld.

Er bestaan drie soorten meteorieten:

  • Steenmeteorieten
  • IJzermeteorieten
  • Een combinatie van steen- en ijzermeteoriet (pallasieten)

De meeste meteorieten zijn steenmeteorieten, zo’n 80 procent, terwijl de rest uit ijzermeteorieten of een mix van steen en ijzer bestaat.

Volgens onderzoekers is het materiaal van steenmeteorieten o.a. afkomstig van de oorspronkelijke materie waaruit het zonnestelsel ooit ontstond.

IJzermeteorieten zouden van metallische planetoïdekernen komen, terwijl steen-ijzermeteorieten volgens de meeste onderzoekers gevormd zijn in de grenslaag tussen de ijzeren kern en stenen mantel van een planetoïde.

De drie typen meteorieten zijn nog verder op te delen.

Zo wordt er binnen de steenmeteorieten onderscheid gemaakt tussen chondrieten en achondrieten. Chondrieten hebben nog min of meer hun oorspronkelijke structuur, terwijl achondrieten gesmolten zijn geweest en geologisch veranderd zijn.

Daardoor bevatten chondrieten o.a. kleine silicaatkorreltjes die uit het vroege zonnestelsel stammen. Achondrieten bevatten die niet.

Steenmeteoriet

Steenmeteorieten van het type chondriet bevatten silicaatkorreltjes.

© Jesper Grønne

ZO HERKEN JE EEN METEORIET

Als een meteoriet door de atmosfeer van de aarde valt, verbrandt het grootste deel ervan. Vaak is slechts zo’n 5 procent van de oorspronkelijke materie over als een meteoriet op de grond belandt.

Op weg omlaag ontstaat er een dun, zwart en glad smeltkorstje op de meteoriet.

Deze smeltkorst is een belangrijk kenmerk van een pas gevallen meteoriet.

Smeltkorst van een meteoriet

Een pas gevallen meteoriet is herkenbaar aan de zwarte smeltkorst die ontstaat in de atmosfeer van de aarde.

© Jesper Grønne

Als de meteoriet niet meteen gevonden wordt, verdwijnt de smeltkorst na een tijdje en lijkt de meteoriet als twee druppels water op een gewone steen of roestig stukje ijzer.

Kenmerken van een meteoriet:

  • Een pas gevallen meteoriet heeft een zwarte, gladde smeltkorst
  • Een steenmeteoriet is zwaarder dan een gewone steen, bevat metaalkorreltjes en kan magnetisch zijn.
  • Een ijzermeteoriet of steen-ijzermeteoriet is zeer zwaar en magnetisch
  • Een ijzermeteoriet of steen-ijzermeteoriet is roestig als hij niet onlangs is gevallen
  • Een meteoriet, ongeacht type, heeft meestal geen luchtgaatjes
  • Grotere meteorieten hebben soms thumbprints: gladde kuiltjes in het oppervlak. Ze hebben die naam omdat de kuiltjes doen denken aan de afdrukken die een vinger in zachte klei maakt.
'Thumbprint'-kuiltjes in een meteoriet

De karakteristieke kuiltjes worden ook wel regmaglypt genoemd.

© Jesper Grønne

ZO VIND JE EEN METEORIET

Veel meteorieten komen omlaag zonder ooit te worden gevonden en bestudeerd.

Statistisch gezien moeten er jaarlijks meerdere meteorieten op ons land vallen, maar er zijn er niet veel gevonden.

Als meteorieten op de aarde vallen, is er vaak een indrukwekkende vuurbol te zien op weg omlaag. Die kan worden gevolgd door een luide knal van de schokgolf.

Er bestaan netwerken van camera’s, bij ons en in de landen om ons heen, die de vuurbollen van vallende meteoriet voortdurend registreren.

Als meerdere camera’s een vuurbol aan de hemel oppikken, kunnen we berekenen:

  • Snelheid
  • Hoogte
  • Richting
  • Valhoek
  • Afremming
  • Baan in de ruimte (waar hij vandaan komt)
  • Potentieel inslaggebied (waar hij ligt)

In het inslaggebied moet je zoeken naar zwarte stenen die mogelijk uit elkaar gevallen zijn, wellicht de beschreven thumbprints hebben en magnetisch zijn.

Je kunt het beste een magneet, een plastic zak, een camera en een schepje meenemen: een meteoriet kan een stukje doordringen in zachte grond.

Een metaaldetector kan ook handig zijn als de meteoriet ijzer bevat en niet goed zichtbaar is.

Zo vind je een meteoriet

Veel meteorieten komen omlaag zonder ooit te worden gevonden en bestudeerd.

Statistisch gezien moeten er jaarlijks meerdere meteorieten op ons land vallen, maar er zijn er niet veel gevonden.

Als meteorieten op de aarde vallen, is er vaak een indrukwekkende vuurbol te zien op weg omlaag. Die kan worden gevolgd door een luide knal van de schokgolf.

Er bestaan netwerken van camera’s, bij ons en in de landen om ons heen, die de vuurbollen van vallende meteoriet voortdurend registreren.

Als meerdere camera’s een vuurbol aan de hemel oppikken, kunnen we berekenen:

  • Snelheid
  • Hoogte
  • Richting
  • Valhoek
  • Afremming
  • Baan in de ruimte (waar hij vandaan komt)
  • Potentieel inslaggebied (waar hij ligt)

In het inslaggebied moet je zoeken naar zwarte stenen die mogelijk uit elkaar gevallen zijn, wellicht de beschreven thumbprints hebben en magnetisch zijn.

Je kunt het beste een magneet, een plastic zak, een camera en een schepje meenemen: een meteoriet kan een stukje doordringen in zachte grond.

Een metaaldetector kan ook handig zijn als de meteoriet ijzer bevat en niet goed zichtbaar is.

Een vuurbol verlicht de nachtelijke hemel

© Jesper Grønne

Wat is het verschil tussen meteoroïde, meteoor en meteoriet?

Meteoroïden zijn kleine objecten die door het zonnestelsel zweven.

Als een meteoroïde op de aardatmosfeer stuit, is het lichtspoor aan de hemel een meteoor. Dit lichtverschijnsel is ook bekend als een vallende ster.

Als het licht heel fel is, spreken we van een vuurbol of een bolide.

Als de meteoor niet opbrandt in de atmosfeer, slaat er een meteoriet in op aarde.

Meteorieten in Nederland

Er staan zes Nederlandse meteorieten in de officiële database, waarvan er zich drie bevinden in het Naturalis Biodiversity Center in Leiden.

De belangrijkste Nederlandse meteoriet is de Diepenveen-meteoriet, een wetenschappelijk interessante koolstofchondriet die in 1873 is ingeslagen en maar 68,4 gram weegt.

Diepenveen-meteoriet

De Diepenveen-meteoriet werd in 2013 door een particuliere verzamelaar gedoneerd aan de nationale collectie van het Naturalis Biodiversity Center in Leiden.

© Naturalis

De laatst bekende meteoriet sloeg in 2017 door een dak in Broek in Waterland.

Die weegt ruim een halve kilo en is een steenmeteoriet.

In Nederland is het niet verplicht om gevonden meteorieten in te leveren, maar het kan een goed idee zijn om ze te laten onderzoeken door het Naturalis Biodiversity Center en eventueel een monster aan het museum te geven.

De export van Nederlandse meteorieten is mogelijk niet toegestaan.