Our website does not support Internet Explorer.

To get the best experience on our website and of our content, please use a more modern browser like Edge, Chrome, Safari or similar.

IJzerhoudende stenen op Mars

Factcheck: Groeien er schimmels op Mars?

Onderzoekers hebben bewijs gevonden dat er tientallen schimmels groeien op de kale bodem van Mars. Wat zegt de wetenschap: kan onze buurplaneet een habitat zijn voor schimmels?

NASA/JPL-Caltech/Cornell/USGS

Als we leven zouden vinden op Mars, zou dat de grootste wetenschappelijke doorbraak van het millennium zijn, die de plaats van de mens in het heelal herdefinieert.

Daarom baarde het opzien toen een internationaal onderzoeksteam recent beweerde bewijzen te hebben gevonden van schimmelgroei op de rode planeet. Wetenschap in Beeld dook in het onderzoek om te zien of er echt schimmels op Mars kunnen groeien.

Bewering: NASA-foto toont schimmels op Mars

De opvallende bewering van de nieuwe studie is gebaseerd op foto’s van de NASA-rovers Opportunity en Curiosity en op beelden van de Mars-satelliet Mars Reconnaissance Orbiter.

Op schimmels lijkende stenen op Mars

Vooral de aaneengegroeide structuren zouden een teken zijn dat dit niet maar gewoon stenen zijn op Mars.

© NASA/JPL-Caltech

De onderzoekers zagen veranderingen op foto’s die op verschillende momenten waren genomen en onderwierpen de beelden aan een morfologische analyse, waarbij de veronderstelde organismen werden vergeleken met exemplaren op aarde. Volgens hen betekenen de veranderingen dat Mars krioelt van de schimmels, korstmossen en bacteriën.

De hoofdauteur is de Amerikaan Rhawn Gabriel Joseph, die volgens zijn website neuropsycholoog is. Hij is al eerder in conflict geweest met de wetenschappelijke wereld.

Zo spande hij in 2014 een zaak aan tegen NASA toen die niet wilde erkennen dat een donutvormige rots op foto’s van Mars een levend organisme was.

Feit 1: Schimmelgroei is ronde ijzersteen

Het artikel werd al snel opgepikt door diverse internationale onlinemedia en op sociale media.

Vermeende vondst van leven op Mars

Diverse media berichtten over de conclusie van het team dat er leven is gevonden op Mars.

© Screendump

De meeste mensen zijn echter kritisch over de conclusies.

De studie lijkt een typisch voorbeeld van ondeugdelijk onderzoek. De auteurs baseren hun conclusies uitsluitend op analyses van korrelige beelden en citeren uitvoerig uit hun eigen bevindingen.

Daarbij zijn er eerder artikelen van Rhawn Gabriel Joseph teruggetrokken met soortgelijke beweringen, en lag Advances in Microbiology al eens onder vuur omdat het blad artikelen uit andere tijdschriften herpubliceert en kosten berekent voor de publicatie van artikelen zonder dat deze collegiaal worden getoetst.

Maar als de bollen geen schimmels zijn, wat zijn het dan?

Een van de soorten schimmels zijn de vermeende steeltjeszwammen. Toen NASA in 2004 soortgelijke structuren ontdekte, werden die ’bosbessen’ genoemd omdat ze op foto’s blauw leken.

VIDEO: Kijk hoe de ’bosbessen’ ontstaan

Volgens NASA zijn de ‘bosbessen’ een gesteente dat rijk is aan hematiet, een verbinding tussen ijzer en zuurstof. De ronde vorm is ontstaan door een combinatie van de relatief geringe zwaartekracht en erosie door de wind.

De ronde ijzersteen is interessant omdat deze op aarde vermoedelijk in water wordt gevormd. De vele stenen op Mars zouden in dat geval aangeven dat er veel water op de rode planeet is geweest.

Feit 2: Leven heeft het zwaar op Mars

Al het onderzoek suggereert dat de omstandigheden voor leven, ook schimmels, beroerd zijn op Mars. Het is er te koud en te droog en er is te veel straling van de zon voor leven zoals wij dat kennen.

Maar ook op aarde bestaan extremofielen die zelfs zonder zuurstof en in de vrieskou kunnen overleven. En in de radioactieve grond rond Tsjernobyl doen schimmels met het huidpigment melanine het goed.

Ook blijkt uit nieuw onderzoek dat bepaalde schimmels een tijdlang kunnen overleven in een Marsachtig milieu.

Schimmelgroei op Mars is dus zeker niet uitgesloten, maar tot dusver is er nog geen concreet bewijs voor gevonden.

Twijfelachtig bewijs van schimmelgroei op Mars

Voor de onderzoekers toont het verschil aan dat er nieuwe schimmels opkwamen nadat de Curiosity-rover over de oude was gereden.

© NASA

Feit 3: Aardse microben kunnen mogelijk gedijen op Mars

Jaren zoeken ten spijt is er nog steeds geen concreet bewijs dat Mars leven (heeft) bevat. Maar twee nieuwe onderzoeken werpen licht op de vraag of bacteriën of schimmelsporen er reeds als verstekelingen op een ruimtemissie zijn beland.

Het eerste bracht het DNA in kaart van alle biomassa – inclusief bacteriën en schimmelsporen – uit NASA’s clean rooms, waar ruimtevaartuigen worden opgeslagen om ze zo min mogelijk te besmetten met aards leven. Het bleek dat de organismen in de clean rooms beter in staat zijn hun DNA te herstellen, een beschermende biofilm kunnen vormen en extreme kou en droogte kunnen overleven. De onderzoekers denken dat de microben van NASA daardoor beter zijn toegerust om de reis naar Mars te overleven.

Mars-rover bliver holdt ren før afgang

Hoewel o.a. Marsrovers klinisch schoon worden gehouden in clean rooms, is het in principe mogelijk dat er biomassa aan de vaartuigen vastkleeft.

© NASA/JPL-Caltech

Het tweede onderzoek is de eerste stap naar een methode om de oorsprong van eventueel leven op Mars vast te stellen. Op basis van een databank van DNA van over de hele wereld is een index gemaakt met specifieke kenmerken waaruit blijkt of het DNA oorspronkelijk van de aarde stamt.

Ongeacht de oorsprong is er beslist een kans dat we sporen van leven vinden op Mars. Een studie uit 2018 toonde de aanwezigheid van thiofenen aan, chemische verbindingen die op aarde onder meer in steenkool en witte truffel zitten – organisch materiaal dus. Toekomstige experimenten moeten uitwijzen of ze kunnen worden gevormd door meteorietinslagen of mogelijk afkomstig zijn van leven op Mars.

Intussen zoekt de NASA-rover Perserverance door naar leven op Mars, en onlangs kwam de Chinese rover Zhurong erbij.

Of de twee rovers nu levende organismen vinden of niet, schimmels kunnen wel eens permanente Marsbewoners worden. NASA werkt namelijk aan een project dat onderzoekt hoe het mycelium van schimmels kan worden gebruikt om te bouwen op Mars.

VIDEO: Kijk hoe schimmels zich als bakstenen gedragen

Lees ook:

Log in

Ongeldig e-mailadres
Wachtwoord vereist
Toon Verberg

Al abonnee? Heb je al een abonnement op ons tijdschrift? Klik hier

Nieuwe gebruiker? Krijg nu toegang!

Reset wachtwoord

Geef je mailadres op, dan krijg je een e-mail met aanwijzingen voor het resetten van je wachtwoord.
Ongeldig e-mailadres

Voer je wachtwoord in

We hebben een mail met een wachtwoord gestuurd naar

Nieuw wachtwoord

Enter a password with at least 6 characters.

Wachtwoord vereist
Toon Verberg