Bolhoop
Bolhoop

Vrijwel alle sterren van M13 zijn 11,65 miljard jaar geleden op hetzelfde moment ontstaan uit een enorme gaswolk.

© Jesper Grønne, Hvadihimlen.dk

Oude sterren blijven bij elkaar

11,65 miljard jaar. De sterren van de bolhoop M13 zijn al sinds de begintijd van het heelal bij elkaar, en ze zijn nog net zo close als toen. Ze trekken rond als één groot organisme, en ze komen soms zo dicht bij elkaar dat ze botsen en daarbij nieuwe sterren maken.

9 oktober 2018 door Jesper Grønne

Hij is bijna net zo oud als het heelal zelf. Bolhoop M13 is een verzameling van 300.000 sterren, die circa 11,65 miljard jaar geleden ontstonden – slechts 2 miljard jaar na de oerknal. 

In die tijd was ons stelsel nog jong en had het zijn platte spiraalvorm nog niet gevonden.

De Melkweg bevat minstens 150 bolhopen en deze zijn bijna allemaal ouder dan 10 miljard jaar. 

Sommige zijn zelfs vóór het sterrenstelsel zelf ontstaan. De oude cluster bevindt zich aan de rand van de Melkweg, op circa 25.000 lichtjaar van het centrum. 

M13, de duidelijkste bolhoop aan de hemel, is met het blote oog te zien, en nog beter met een verrekijker.

Botsing vormt blauwe sterren

De vele sterren van M13 zijn dicht op elkaar gepakt in een gebied met een diameter van slechts 145 lichtjaar. 

De afstanden ertussen zijn dan ook gering; midden in de sterrenhoop kunnen zich binnen drie lichtjaar wel 100 sterren bevinden. Die komen soms zo dicht bij elkaar dat ze botsen, en uit die botsingen kunnen nieuwe sterren voortkomen. 

Je kunt ze onderscheiden van de oude doordat ze blauwig zijn.

Zo ga je te werk

  • M13 bevindt zich in het sterrenbeeld Hercules, dat je in oktober halverwege de hemel
    in het westen
    vindt. Als het donker genoeg is, is M13 net met het blote oog te zien.

  • Met een verrekijker zie je de bolhoop als een wat vage, dichte verzameling van verre sterren. 

  • Wil je tot in de sterrenhoop kijken, neem dan een telescoop, het liefst met een groot diafragma en een grote brandpuntsafstand. Hoe dichter bij je de sterren haalt, hoe meer je er ziet. Begin met een oculair met een geringe vergroting en schroef de mate van vergroting langzaam op.

Cluster draait als een eenheid

De 300.000 sterren van bolhoop M13 zijn sinds het begin van het heelal al bij elkaar, en hun bewegingen gaan nog steeds gelijk op.

Ga zelf op ontdekking

De bolhoop M13 is slechts een van de verschijnselen die dit jaar aan de nachtelijke hemel te zien zijn.

Als je niet kunt wachten om zelf op ontdekking te gaan in het wonderbaarlijke heelal, hebben wij het ultieme startpakket voor jou:

  • Een professionele verrekijker om mee op ontdekking in het zonnestelsel te gaan.
  • 12 nummers van Wetenschap in Beeld, waarin je leest wat je in de gaten moet houden.

Je kunt de verrekijker later dit jaar bijvoorbeeld richten op het sterrenbeeld Orion op de rode supergigant Betelgeuze – het is misschien je laatste kans, want hij zal binnenkort ontploffen als supernova.

Bekijk ook ...

ONTVANG DE NIEUWSBRIEF VAN WETENSCHAP IN BEELD

Je ontvangt je gratis special, Onze extreme hersenen, als download zodra je je hebt aangemeld voor onze nieuwsbrief.

Ook gelezen

Niet gevonden wat je zocht? Zoek hier: