Maak een galactisch gevecht mee

STERRENSTELSELGIDS: Honderden miljoenen jaren lang lag het sterrenstelsel Maelstrom in de clinch met een kleine volgeling, het stelsel NGC 5195. Door het gevecht ontstond een van de opvallendste spiraalstelsels van de sterrenhemel, en in maart kun je de spectaculaire show met eigen ogen zien.

NASA

Over het galactische gevecht

Terwijl de dieren op aarde een half miljard jaar geleden hun eerste stapjes op de zeebodem zetten, knalde het stelsel NGC 5195 op zijn grote broer, het Maelstromstelsel. Honderden miljoenen jaren later doen de twee stelsels dit nog eens dunnetjes over.

© NASA

Het aanhoudende gevecht van de twee stelsels heeft waarschijnlijk de opvallende spiraalarmen van het Maelstromstelsel veroorzaakt. En de zwaartekracht van NGC 5195 stuurt nog steeds golven door de gaswolken van zijn buur, zodat die zich samentrekken tot compacte, roze brokken waaruit in hoog tempo sterren tevoorschijn komen.

Deze nieuwe, blauwige sterren blazen mettertijd het roze gas weg.

Botsing leidt tot spiraalarmen

Gigantische, draaiende wolken van sterren, stof en gas botsen op elkaar en vormen spiraalvormige stelsels.

Wolken van gas, stof en sterren:

Vroeg in de geschiedenis van het heelal trokken wolken gas, stof en sterren elkaar aan en vormden ze grotere brokken.

Het hart van zo’n brok:

De onderlinge aantrekkingskracht van de sterren resulteerde in een draaiende beweging rond het centrum van de brok.

Brok wordt pannenkoek:

De brok draaide hard om zichzelf – circa één rondje per miljard jaar – en werd daarmee afgevlakt tot een platte schijf.

Het stelsel:

Door de botsing met andere stelsels werd er aan de sterren en gaswolken van de schijf getrokken, die daarop lange, spiraalvormige linten begonnen te vormen.

NGC 5195 bevindt zich vandaag de dag net achter het Maelstromstelsel, gezien vanaf de aarde, en de twee stelsels worden verbonden door een brug van stof. Ze bevinden zich op zo’n 25 miljoen lichtjaar van ons vandaan, maar je kunt ze op een donkere avond met een gewone verrekijker te zien krijgen. Vooral de kern van het Maelstromstelsel is goed zichtbaar.

Het geeft ongeveer 100 miljoen keer zo veel licht als de zon – deels doordat de concentratie sterren extreem hoog is, deels doordat het zwarte gat in het midden van het stelsel ertoe leidt dat er bergen energie worden afgestaan.

Sterrenstelselgids

Het Maelstromstelsel bevindt zich hoog aan de hemel op het oosten, tussen de Steelpan en het sterrenbeeld Jachthonden (Canes Venatici). Het knipperende blauwe vakje geeft de positie aan.

© Stellarium/Oliver Larsen

  • WAAR EN WANNEER?

    Het Maelstromstelsel is het hele jaar te zien, maar het staat in het voorjaar heel hoog, en de hemel is dan nog donker genoeg. Vooral rond nieuwe maan in maart en april heb je de kans om het stelsel waar te nemen.

    Je vindt het Maelstromstelsel iets rechtsboven van de buitenste ster van de steel van de Steelpan. Om middernacht vind je het stelsel op circa 70 graden boven de oostelijke horizon.

  • ZICHTBAARHEID

    Zonder lichtvervuiling kun je met een verrekijker het Maelstromstelsel en zijn kleine broer zien als mistige lichtvlekken. Met een telescoop zie je ook de opvallende spiraalarmen.

Lees ook:

Sterren

4 mei: Fonkelend sterrenbeeld kleurt de hemel rood

2 minuten
Sterren

28 september: Het lot van het zonnestelsel loert aan de nachtlucht

3 minuten
Sterren

30 augustus: Gigantische zuilen van gas brengen nieuwe sterren voort

2 minuten

Log in

Fout: Ongeldig e-mailadres
Wachtwoord vereist
ToonVerberg

Al abonnee? Heb je al een abonnement op ons tijdschrift? Klik hier

Nieuwe gebruiker? Krijg nu toegang!