Our website does not support Internet Explorer.

To get the best experience on our website and of our content, please use a more modern browser like Edge, Chrome, Safari or similar.

Astronomen becijferen ons soort beschavingen: We kunnen bellen met 36 planeten

De vraag is niet of er buitenaards leven is, maar of we contact kunnen maken. Dat zeggen Britse astronomen, die nu hebben becijferd hoeveel hogere beschavingen in de Melkweg ons telefoontje kunnen beantwoorden.

Ken Ikeda Madsen & Shutterstock

Met de snelheid van het licht reizen momenteel meer dan 30 radiosignalen door de ruimte op weg naar verre sterren en exoplaneten. De afgelopen 50 jaar zijn er vanaf de aarde gecodeerde signalen verzonden in de hoop dat een buitenaardse beschaving ze oppikt, begrijpt – en beantwoordt.

Twee Britse astronomen vroegen zich af wat de kans is dat dit laatste zal gebeuren. Dankzij nieuwe waarnemingen van sterren en astrobiologische rekenprincipes hebben ze nu uitgeknobbeld op hoeveel andere plaatsen intelligent leven is waarmee we contact kunnen leggen. Op 36 planeten in de Melkweg staan buitenaardse wezens naar de hemel te turen, zeggen ze, die zich net als astronomen op aarde afvragen: zijn we hier alleen?

Gewapend met de nieuwste kennis over het ontstaan van het leven op aarde, en met infraroodtelescopen die levenstekens op exoplaneten kunnen oppikken, beginnen astronomen nu aan de belangrijkste ruimtemissie van de toekomst: sporen zoeken van onze galactische buren en hun vragen beantwoorden met een belletje.

© Ken Ikeda Madsen

Vergelijking vindt bevolkingsdichtheid van de Melkweg

In 1961 presenteerde astronoom Frank Drake een vergelijking die becijfert met hoeveel buitenaardse beschavingen we in contact kunnen komen. Drake kwam oorspronkelijk uit op 20-50 miljoen beschavingen, maar nu weten onderzoekers meer over de Melkweg, bijvoorbeeld dat er elk jaar 1,5 tot 3 sterren ontstaan en dat elke ster gemiddeld één planeet heeft. Dat perkt de resultaten in en het maakt ze veel nauwkeuriger en geloofwaardiger, maar de cijfers schommelen nog steeds van 1 miljoen tot enkele miljoenen.

  • Beschavingen waarvan we signalen kunnen opvangen

  • Aantal sterren dat wordt gevormd

  • Aantal sterren met planeten eromheen

  • Aantal planeten met omstandigheden voor leven

  • Aantal planeten met leven

  • Aantal planeten met intelligent leven

  • Aantal planeten met technologisch ontwikkeld leven

  • Hoe lang de beschaving al signalen stuurt

Speuren naar aliens in spreadsheet

Het zoeken naar actief communicerend intelligent leven – Communicating Extra-Terrestrial Intelligent Civilisations of CETI – is al sinds de jaren 1960 aan de gang. Radiotelescopen overal op aarde zijn nog steeds gericht op verre stelsels in de hoop op levenstekens. Maar tot nu toe zwijgt de Melkweg als het graf.

Zonder concrete waarnemingen zijn astronomen op zoek gegaan naar buitenaards leven in een spreadsheet. Centraal daarin staat Drakes vergelijking uit 1961. De astronoom stelde zeven parameters vast, zoals de frequentie waarmee zonachtige sterren worden geboren en het aantal planeten met een voedingsbodem voor leven. Daarmee wordt het aantal hightech beschavingen in de Melkweg op enig moment berekend.

Onderzoek van de Melkweg brengt ons dichterbij E.T.

Vroeger zochten astronomen naar leven op basis van schaarse gegevens, maar nu ze met krachtigere telescopen exoplaneten en sterrenstelsels gezien hebben, hebben Engelse wetenschappers precies becijferd met hoeveel beschavingen we contact kunnen maken.

Drakes vergelijking was tot dusverre onoplosbaar, want astronomen hadden alleen de aarde. Zo weet niemand of leven kan ontstaan uit andere elementen dan koolstof, stikstof, zuurstof, fosfor, zwavel en waterstof, of dat leven zich kan ontwikkelen onder andere omstandigheden dan op onze planeet heersen.

Maar naarmate telescopen beter worden, leren we meer over de Melkweg. Daarmee kunnen we Drakes vergelijking invullen met betrouwbaardere waarden en preciezere resultaten bereiken. Waarnemingen wijzen bijvoorbeeld uit dat 20 procent van de sterren in de Melkweg op de zon lijkt. Rond een kwart daarvan draaien planeten die ongeveer zo groot zijn als de aarde, met een omlooptijd van circa een jaar.

En bijna al deze planeten bevatten waarschijnlijk de ingrediënten die deel uitmaken van levende organismen op aarde.

Bereken zelf het aantal vreemde beschavingen

Hieronder kun je de getallen aanpassen in de vergelijking die Britse astronomen gebruiken om het aantal beschavingen te berekenen waarmee we in de Melkweg in contact kunnen komen:

Juist op basis van deze groeiende kennis van sterren en planeten hebben twee astrofysici van de Britse universiteit van Nottingham Drakes vergelijking opnieuw geïnterpreteerd en actuele cijfers gebruikt voor parameters die voorheen onzeker waren.

Vooral onzeker is de vraag hoe vaak leven voorkomt op aardachtige planeten. Het team uit Nottingham ging daarom na hoe lang het normaal voor leven duurt om zich te ontwikkelen op een planeet die lijkt op de aarde. Het antwoord luidt dat intelligent leven zal ontstaan op elke aardachtige planeet, en dat de ontwikkeling minstens 4,5 miljard jaar zal duren, net als op aarde, en hoogstens 5,5 miljard jaar.

Die interval is afkomstig van het astrobiologische Copernicaanse principe, dat stelt dat de meeste sterren en planeten zich zullen gedragen zoals verwacht op basis van wat we weten over de aarde. Omdat hier intelligent leven is ontstaan, kan dat ook op vergelijkbare planeten gebeuren.

Ten slotte nemen wetenschappers aan dat een beschaving slechts 100 jaar lang radiogolven uitzendt en ontvangt – de periode dat wij op aarde met de technologie werken.

3 telescopen luisteren naar signalen van buitenaards leven

Telescopen scannen de lucht op radiogolven, omdat die de signaalsterkte door het stof en gas van de ruimte beter vasthouden dan bijvoorbeeld zichtbaar licht. De telescopen zoeken nu ook nieuwe stukken lucht af op nieuwe soorten signalen.

Nieuwe missies kunnen leven vinden

De twee Britse astrofysici komen erop uit dat 36 van de planeten van het sterrenstelsel leven huisvesten dat communiceert met radiogolven en waarmee we in principe in contact kunnen komen. De vraag is nu: waar zitten ze?

In 1950 vroeg de Italiaanse natuurkundige Enrico Fermi zich af waarom de aarde nog niet is benaderd door een verre beschaving, want daar is alle kans toe. In de 13,6 miljard jaar dat de Melkweg bestaat zou een beschaving ergens op een planeet volgens sommige schattingen het hele stelsel in 3,75 miljoen jaar hebben kunnen koloniseren. Toch is het stil.

VIDEO: Prominente alienjager bekritiseert berekeningen

Deze ‘paradox van Fermi’ kan op twee manieren worden weerlegd. Ofwel andere beschavingen nemen geen contact met ons op uit angst hun positie prijs te geven, of omdat ze geavanceerdere technologie hebben ontwikkeld dan radiogolven, en wij niet de technologie hebben om hun signalen op te vangen. Of het leven op aarde is uniek, dat kan ook.

Als het leven op aarde niet uniek is, kan de stilte worden verklaard door een theorie die de Great Filter wordt genoemd: alle levensvormen maken ooit iets mee waar ze aan onderdoor gaan.

De vraag is wat die ‘filtergebeurtenis’ is en of het leven op aarde er al voorbij is, of dat die ons nog te wachten staat. Misschien trad hij op toen twee eencellige organismen 2,7 miljard jaar geleden een celkern ontwikkelden, of toen mensen zich vertakten van apen aan de evolutionaire stamboom. Misschien hebben gammaflitsen in de nog jonge Melkweg al het leven regelmatig weggevaagd.

Beschavingen ontwikkelen zich in drie fasen

Astronomen kunnen alleen maar gissen hoe buitenaardse wezens communiceren, maar ze zijn waarschijnlijk verder dan wij. Beschavingen ontwikkelen zich naarmate ze energie beter kunnen benutten, en de zogeheten Kardashev-schaal kent er drie hoofdfasen aan toe.

Niemand weet hoeveel mazzel we hebben gehad dat er leven op aarde is ontstaan. Er is dan ook nogal wat discussie over het idee van de twee Britse astrofysici dat we in contact kunnen komen met 36 beschavingen.

Sommige critici vinden 36 pessimistisch, omdat er maar 100 jaar is gerekend voor radiocommunicatie, en daarmee zijn de twee Britten het eens. Een ander kamp beweert dat de berekening te onzeker is omdat die ervan uitgaat dat leven kan voorkomen op planeten in een baan om rode dwergen. Dat is lang niet zeker, en we weten ook niet of hogere beschavingen zijn ontstaan in de periode van 4,5 tot 5,5 miljard jaar.

Zelfs als die 36 klopt, is het een kwestie van geluk of we met ruimtewezens in contact komen. Als de 36 beschavingen redelijk gelijkmatig over het stelsel zijn verspreid, bevindt de dichtstbijzijnde van de communicerende planeten zich op 17.000 lichtjaar van de aarde, blijkt uit de berekeningen. Tweerichtingscommunicatie zal daarom een langdurig project zijn – als beide beschavingen überhaupt al zo lang radiogolven gebruiken.

Maar veel onderzoekers blijven optimistisch. NASA-astronomen noemen het speuren naar leven ‘het nieuwe Apollo-programma’. En de komende ruimtetelescopen James Webb en Nancy Grace Roman zijn gebouwd om infrarood licht op te vangen, dat kan duiden op leven op exoplaneten. Dus over een paar jaar hebben we misschien een specifiek adres om onze signalen naartoe te sturen.

We hoeven misschien niet het zonnestelsel uit om te achterhalen of het leven op aarde uniek is. In februari gaan er drie missies op zoek naar levenstekens op Mars. Mogelijk zijn er levenstekens gevonden in de atmosfeer van Venus. En Europa, een maan van Jupiter, en Titan en Enceladus, manen van Saturnus, krijgen binnenkort bezoek van sondes en rovers.

Als die missies gegevens naar huis beginnen te sturen, kunnen astronomen hun spreadsheets bijwerken en een nog nauwkeurigere berekening maken: Wachten er 0 beschavingen op ons telefoontje? 36? Of 36 miljoen?

Lees ook:

The Expanse exploreert onbekende planeten
Ruimtevaart

Recensie: Ruimteserie ‘The Expanse’ is trouw aan de wetenschap

6 minuten
Gliese 1132b
Exoplaneten

Sensatie: Superaarde bevat mogelijk leven

0 minuten
Ruimtevaart

Apollo 17: Laatste maanvlucht brak alle records

11 minuten

Log in

Ongeldig e-mailadres
Wachtwoord vereist
Toon Verberg

Al abonnee? Heb je al een abonnement op ons tijdschrift? Klik hier

Nieuwe gebruiker? Krijg nu toegang!

Reset wachtwoord

Geef je mailadres op, dan krijg je een e-mail met aanwijzingen voor het resetten van je wachtwoord.
Ongeldig e-mailadres

Voer je wachtwoord in

We hebben een mail met een wachtwoord gestuurd naar

Nieuw wachtwoord

Enter a password with at least 6 characters.

Wachtwoord vereist
Toon Verberg