Slecht slapen verkort je leven – maar er is een oplossing

Onderzoek: Te weinig en te veel slaap kan je leven verkorten. Maar er is een verrassend simpele manier om jezelf te beschermen.

De studie – de eerste in zijn soort – omvat 92.221 proefpersonen tussen de 40 en 73 jaar.

© Shutterstock

Als je lang wilt leven, moet je niet te weinig, maar ook niet te veel slapen. Je kans op vroegtijdig overlijden is dan namelijk groter, aldus de wetenschap.

Waarom dat zo is, weten we niet. Maar wetenschappers hebben uitgezocht hoe we de schadelijke effecten van een verkeerde hoeveelheid slaap kunnen compenseren, en dat blijkt verrassend eenvoudig.

Eerder onderzoek was onnauwkeurig

De wetenschap heeft al eerder aangetoond dat voldoende slaap en een goede dosis lichaamsbeweging bijdragen aan een lang leven.

Onderzoekers hebben zich eerder echter niet gerealiseerd hoe groot de rol van fysieke activiteit is, omdat de eerdere onderzoeken uitsluitend gebaseerd waren op zelfrapportage, en daarom geen nauwkeurige gegevens opleverden.

Hier draait het om

Chinese onderzoekers hebben eindelijk kunnen vaststellen dat fysieke activiteit een beslissende rol speelt. Om dit te kunnen aantonen, hebben ze een grote groep proefpersonen in de gaten gehouden met bewegingssensoren (versnellingsmeters), die registreren wanneer iemand actief of in rust is.

‘Ons onderzoek toont aan dat meer fysieke activiteit de verhoogde kans op vroegtijdig overlijden door te weinig en te veel slaap vermindert,’ legt onderzoeksleider dr. Jihui Zhang van de Chinese Guangzhou Medical University uit.

Studie van meer dan 90.000 mensen

De studie, de eerste in zijn soort, werd uitgevoerd bij 92.221 mensen tussen de 40 en 73 jaar. Alle deelnemers moesten een week lang een bewegingssensor dragen.

De proefpersonen werden ingedeeld in drie slaapgroepen: ‘kort’ (minder dan zes uur), ‘normaal’ (zes tot acht uur) en ‘lang’ (meer dan acht uur). Ook de hoeveelheid fysieke activiteit werd in drie groepen ingedeeld – ‘laag’, ‘gemiddeld’ en ‘hoog’. Bovendien werd binnen de groepen ‘gemiddeld’ en ‘hoog’ ook gedifferentieerd op intensiteit van de beweging – in overeenstemming met de WHO-richtlijnen of niet.

Kans op vroegtijdig overlijden

De onderzoekers vergeleken vervolgens de verschillende groepen op algehele mortaliteit en overlijden door hart- en vaatziekten of kanker.

En de resultaten lieten duidelijk zien hoe de hoeveelheid slaap en fysieke activiteit de kans op vroegtijdig overlijden veranderden.

Gebrek aan lichaamsbeweging beïnvloedt mortaliteit

Bij deelnemers met de minste fysieke activiteit werden de minste en de meeste slaap in verband gebracht met een verhoogde mortaliteit, namelijk met respectievelijk 16 en 37 procent.

Bij de proefpersonen met een ‘gemiddelde’ fysieke activiteit had alleen heel weinig slaap invloed, daar nam de mortaliteit toe met 41 procent.

En bij degenen die intensief bewogen, had de hoeveelheid slaap geen effect op het sterftecijfer.

Meer activiteit dempt het verschil

De deelnemers met de minste fysieke activiteit hadden 69 procent meer kans om te overlijden aan hart- en vaatziekten, maar deze kans werd gedempt als de fysieke activiteit werd verhoogd naar ‘gemiddeld’ of ‘hoog’.

De proefpersonen met de meeste slaap en de minste beweging hadden 21 procent meer kans om te overlijden aan kanker, maar matig of intensief bewegen maakte die kans weer veel kleiner.

WHO-doelstelling is belangrijk

Bij de deelnemers in de groepen met ‘gemiddelde’ of ‘hoge’ lichaamsbeweging waren vergelijkbare resultaten te zien. In de groep die de WHO-richtlijnen niet haalde, werden de minste en de meeste slaap in verband gebracht met een respectievelijk 31 en 20 procent verhoogde mortaliteit. Dit risico werd gecompenseerd door een bewegingsschema volgens de standaarden van de WHO.

De mensen die het minst sliepen en de WHO-richtlijn voor lichaamsbeweging niet haalden, hadden 52 procent meer kans op overlijden door hart- en vaatziekten, maar die kans verdween als ze de WHO volgden.

De mensen die het meest sliepen en de WHO-richtlijn voor lichaamsbeweging niet haalden, hadden 21 procent meer kans om te overlijden aan kanker, maar als ze wel genoeg beweging kregen, werd die kans een heel stuk kleiner.

Voldoende slaap en lichaamsbeweging is ideaal

‘De resultaten van de studie die we hebben uitgevoerd, laten zien dat voldoende lichaamsbeweging de schadelijke effecten van slechte slaapgewoonten voor een deel verminderen,’ zegt dr. Zhang.

Hij benadrukt echter ook dat het nog veel beter is om te streven naar de juiste hoeveelheid slaap én voldoende lichaamsbeweging.