Our website does not support Internet Explorer.

To get the best experience on our website and of our content, please use a more modern browser like Edge, Chrome, Safari or similar.

Spaanse griep keerde heviger terug: kan dat weer gebeuren?

De Spaanse griep is de tot nu toe dodelijkste pandemie uit de geschiedenis. Vooral de tweede golf in het najaar van 1918 maakte veel slachtoffers. Maar hoe kan het dat een virusziekte heviger terugkeert? En kan dat met COVID-19 ook gebeuren?

U.S. Army Medical Corps/National Museum of Health & Medicine

De eerste golf van de Spaanse griep in de zomer van 1918 was niet veel erger dan een gewone griep. De sterfte lag rond de 0,5%. Dat betekent dat een op de 200 gevallen dodelijk was.

Toen de ziekte in september dat jaar terugkeerde, was ze echter een stuk dodelijker. De sterfte vervijfvoudigde: een op de 40 patiënten kon het niet navertellen. Lijkenhuizen en begraafplaatsen in de zwaarst getroffen gebieden konden de toestroom eenvoudigweg niet aan.

Het sterftecijfer van de pandemie – hier weergegeven voor Groot-Brittannië – steeg van 5 naar 25 per 1000 inwoners toen de Spaanse ziekte in de herfst van 1918 terugkeerde. Bron: CDC

© Centers for Disease Control and Prevention

Gemuteerde griep waarde rond

Sindsdien vragen wetenschappers zich af wat die tweede golf precies zo dodelijk maakte. En nu het coronavirus de wereld in zijn greep houdt, is die vraag weer erg actueel.

In totaal bezweken er zo’n 50 miljoen mensen aan de Spaanse griep. De wereldbevolking was toen een kwart van de huidige. De ziekte werd veroorzaakt door het griepvirus H1N1, ook bekend als de varkensgriep.

COVID-19 is geen griep, maar een coronavirus. Toch zijn wetenschappers bang dat ook dit virus in een dodelijker variant kan terugkeren als het muteert, zoals vermoedelijk gebeurde met H1N1 in 1918.

Tijdens een onderzoek dat nog niet peer reviewed is, toonden Chinese wetenschappers aan dat er al zeker 30 genetisch verschillende varianten van het coronavirus zijn ontstaan door mutaties, maar dat lijkt vooralsnog geen effect te hebben op de besmettelijkheid of de sterfte.

Immuunsysteem keerde zich tegen gezonde mensen

De gemuteerde vorm van de Spaanse griep maakte net als andere griepvarianten vooral slachtoffers onder de jongsten en de oudsten, maar ook veel gezonde mensen in de 20, 30 en 40 bezweken eraan.

Dat was mogelijk deels te wijten aan een zogeheten cytokinestorm.

Noodhospitaal tijdens de Spaanse griep in 1918

Een noodhospitaal in Funston, Kansas, tijdens de uitbraak van de Spaanse griep in 1918.

© US Army

Cytokinen zijn signaaleiwitten die de reactie van het immuunsysteem reguleren door onder meer verschillende typen witte bloedlichaampjes te activeren. Sommige door cytokine geactiveerde cellen produceren echter zelf meer cytokinen. Zo kan er een zelfversterkend effect ontstaan, dat tot een hevige ontstekingsreactie leidt. Hierdoor raakt het lichaam in shock of vallen organen uit, en uiteindelijk overlijdt de patiënt.

Om erachter te komen of een cytokinestorm een van de oorzaken van de hoge sterfte van de tweede golf van de Spaanse griep was, besmetten onderzoekers in 2005 een groep makaken met het virus. De resultaten logen er niet om: het afweersysteem van de apen sloeg op hol, en binnen een paar dagen waren ze dood.

100 jaar maakt een groot verschil

Het is nog niet bekend of COVID-19 tot een cytokinestorm kan leiden, maar de eerste onderzoeken wijzen er wel op.

Vandaag de dag kunnen artsen echter de reactie van het immuunsysteem dempen. Die mogelijkheid bestond niet in 1918.

Bovendien weten we nu hoe virussen overgedragen worden. Tijdens de Spaanse griep werden veel zieken op een kluitje gelegd in provisorische ziekenhuizen en had het personeel geen beschermingsmiddelen. De ziekte tierde ook welig in kazernes, waar het personeel dicht op elkaar leefde.

Het is dan ook niet waarschijnlijk dat de sterfte van COVID-19 plotseling de pan uit rijst zoals 100 jaar geleden.

We moeten ons echter wel degelijk zorgen maken over een tweede golf van COVID-19. Om het virus goed te kunnen terugdringen, moet er sprake zijn van groepsimmuniteit. Daarvoor is het vermoedelijk nodig dat meer dan 70% van de bevolking er weerstand tegen heeft opgebouwd. En zo ver zijn we nog lang niet.

Lees ook:

Kanker

Bloedstaal spoort kanker vier jaar vóór de symptomen op

4 minuten
Ziektes

Klopt dat wel? Russisch turbovaccin klaar in oktober

3 minuten
Superspreder coronavirus
Ziektes

LIJST: 5 superverspreiders in de geschiedenis

6 minuten

Log in

Ongeldig e-mailadres
Wachtwoord vereist
Toon Verberg

Al abonnee? Heb je al een abonnement op ons tijdschrift? Klik hier

Nieuwe gebruiker? Krijg nu toegang!

Reset wachtwoord

Geef je mailadres op, dan krijg je een e-mail met aanwijzingen voor het resetten van je wachtwoord.
Ongeldig e-mailadres

Voer je wachtwoord in

We hebben een mail met een wachtwoord gestuurd naar

Nieuw wachtwoord

Enter a password with at least 6 characters.

Wachtwoord vereist
Toon Verberg