Our website does not support Internet Explorer.

To get the best experience on our website and of our content, please use a more modern browser like Edge, Chrome, Safari or similar.

Nye vacciner lover fx bedre kraeftbehandling

Pandemie brengt vaccindoorbraak voor kanker, hiv en malaria

De eerste mRNA-vaccins ter wereld – ontwikkeld ter bestrijding van COVID-19 – lijken het begin te zijn van een regelrechte vaccinrevolutie en de definitieve doorbraak in de strijd tegen kanker, hiv en malaria.

Shutterstock

Sinds het eerste pokkenvaccin in 1796 werken de meeste vaccins op dezelfde manier: een verzwakte, dode of gemanipuleerde dosis van ziekteverwekkende virussen of bacteriën wordt ingespoten, waardoor het lichaam immuun wordt voor de ziekte.

Dat veranderde allemaal in 2020, toen de eerste mRNA-vaccins tegen het coronavirus het daglicht zagen. Het belangrijkste verschil is dat deze vaccins kunnen worden geproduceerd met bekende stoffen uit het laboratorium en kunnen worden aangepast aan specifieke behoeften.

De doorbraak heeft niet alleen in recordtijd een doeltreffend middel tegen een wereldwijde pandemie opgeleverd, maar ook de weg gebaand voor een potentiële vaccinrevolutie die een einde kan maken aan hiv, malaria en bepaalde soorten kanker.

Recente proeven laten veelbelovende resultaten zien tegen ziekten als MS en hiv, wat erop duidt dat er een regelrechte vaccinrevolutie voor de deur staat.

Lichaamscellen worden vaccinfabrieken

Het zogeheten boodschapper-RNA is een DNA-achtig molecuul dat in menselijke cellen kan worden ingebracht en de cel kan leren bepaalde eiwitten aan te maken, zoals viruseiwitten.

Wanneer de cel de eiwitten vormt, leert het immuunsysteem het virus kennen en kan het een infectie van buitenaf bestrijden.

RNA maakt je immuunsysteem gevechtsklaar

Een vaccin beschermt je tegen virussen doordat het je immuunsysteem leert het virus te herkennen en aan te vallen. Diverse nieuwe coronavaccins bereiken dit doel via de DNA-achtige stof RNA, die ervoor zorgt dat je cellen de eiwitten van het virus aanmaken.

Coronavaccin - Pfizer BioNTech

1. Vetbolletjes leveren mRNA aan cellen

De onderzoekers maken mRNA (wit) met genetische instructies om het zogeheten spike-eiwit van het coronavirus te bouwen. Het RNA is verpakt in vetbolletjes (geel) en wordt in het lichaam gespoten. De vetbolletjes brengen het RNA vervolgens tot in de cellen.

Shutterstock & Malene Vinther
Coronavaccin - Pfizer BioNTech

2. Cellen bouwen viruseiwit

Je cellen gebruiken meestal mRNA – gemaakt op basis van de genen in je eigen DNA – om eiwitten te bouwen. Het vaccin gebruikt deze machinerie (geel) om spike-eiwitten (rode driehoekjes) te bouwen. Deze nieuwe eiwitten gaan de bloedbaan in.

Shutterstock & Malene Vinther
Coronavaccin - Pfizer BioNTech

3. Immuuncellen snijden eiwit in stukken

De spike-eiwitten worden opgenomen door de zogeheten antigeenpresenterende cellen (wit) van het immuunsysteem. Ze breken het eiwit af in kleine fragmenten die zich nestelen op de MHC-II-moleculen (grijs) op het oppervlak van de immuuncellen.

Shutterstock & Malene Vinther
Coronavaccin - Pfizer BioNTech

4. Immuunsysteem bereidt zich voor op een aanval

De T-helpercellen van het immuunsysteem (lichtgeel) hechten zich aan de fragmenten en activeren vervolgens andere immuuncellen (geel en groen) – inclusief de B-cellen, die antistoffen tegen het virus aanmaken, en T-killercellen, die besmette cellen doden.

Shutterstock & Malene Vinther

MRNA-vaccins kunnen in veel minder tijd worden geproduceerd en aangepast dan andere vaccins. Onderzoek schetst al een beeld van de ziekten waartegen het vaccin zich nu richt.

In een fase 1-studie wisten onderzoekers bij 97 procent van de patiënten een speciaal type antistof tegen hiv te produceren, dat gericht is tegen de vele mutaties van het virus.

Nu wordt het vaccin bijgewerkt met mRNA-technologie van Moderna.

Onlangs patenteerden onderzoekers van Yale een vaccin tegen malaria met een zogeheten zelfversterkend mRNA-vaccin, dat vergelijkbaar is met een mRNA-vaccin, maar waarbij de dosis kleiner is.

VIDEO: Daarom is malaria zo moeilijk te bestrijden

Het mRNA-platform van Biontech is zodanig aangepast dat het MS kan behandelen bij proefmuizen. De inenting voorkwam bij alle behandelde muizen dat er symptomen van de ziekte optraden.

Nu schaaft Biontech de technologie bij voor een vaccin tegen huidkanker, dat er volgens het bedrijf ‘over een paar jaar’ aankomt.

De lijst van vroege of hoopgevende proeven met mRNA-vaccins gaat verder met griep, zika en rabiës.

Vaccinrevolutie op meerdere fronten

Al tientallen jaren zijn mRNA-vaccins theoretisch mogelijk, maar de grote doorbraken ervan zijn uitgebleven omdat het onderzoek ernaar geen economische stimulans heeft gekregen.

Met het uitbreken van de coronapandemie ontstond de economische prikkel en werden de eerste mRNA-vaccins in recordtijd ontwikkeld.

Ook andere vaccintechnologieën winnen terrein. In Denemarken ontwikkelen onderzoekers van de universiteit van Kopenhagen een COVID-19-vaccin dat gedurende drie jaar immuniteit verschaft, waarbij gebruik wordt gemaakt van een heel nieuw platform dat cVLP-technologie (capsid virus-like particle) wordt genoemd.

Het oorspronkelijke doel van de onderzoekers was een malariavaccin te maken – en als zij erin slagen COVID-19 aan te pakken, zal dit weer een nieuwe manier zijn om malaria te bestrijden.

Lees ook:

Log in

Ongeldig e-mailadres
Wachtwoord vereist
Toon Verberg

Al abonnee? Heb je al een abonnement op ons tijdschrift? Klik hier

Nieuwe gebruiker? Krijg nu toegang!

Reset wachtwoord

Geef je mailadres op, dan krijg je een e-mail met aanwijzingen voor het resetten van je wachtwoord.
Ongeldig e-mailadres

Voer je wachtwoord in

We hebben een mail met een wachtwoord gestuurd naar

Nieuw wachtwoord

Enter a password with at least 6 characters.

Wachtwoord vereist
Toon Verberg