Our website does not support Internet Explorer.

To get the best experience on our website and of our content, please use a more modern browser like Edge, Chrome, Safari or similar.

Man met mondkapje

5 dingen die je moet weten over mondkapjes

Werken ze? Hoe werken ze? En wanneer werken ze niet? Er is veel ophef en onduidelijkheid over mondkapjes. Maar de wetenschap heeft het antwoord.

Shutterstock

De wereld is verdeeld over drie laagjes stof.

Er zijn mensen die beweren dat mondkapjes op dit moment het belangrijkste wapen zijn in de strijd tegen corona. Anderen vinden dat ze inbreuk maken op onze grondrechten, terwijl niet eens is bewezen dat ze werken.

Wij kijken wat de wetenschap zegt over mondkapjes.

1. Beschermen mondkapjes tegen het coronavirus?

Eerst waren veel landen terughoudend om mondkapjes te adviseren in verband met de bestrijding van het coronavirus SARS-CoV-2, omdat uit onderzoek niet duidelijk bleek of ze wel of niet werkten.

Maar nu heeft een grootschalige analyse gekeken naar de onderzoeksresultaten in 172 wetenschappelijke artikelen over het effect van mondkapjes bij SARS-CoV-2, en naar 44 andere onderzoeken naar vergelijkbare virussen zoals MERS en SARS.

De conclusie is duidelijk: met een mondkapje loop je gemiddeld 85 procent minder kans dat je besmet raakt met corona.

De beste kwaliteit – de zogenoemde FFP3-maskers of ademhalingsbescherming – is het veiligst en vermindert het risico op besmetting met wel 96 procent.

Andere maskers – die we 'mondkapjes' noemen – verkleinen het risico met 67 procent, en ook zelfgemaakte mondkapjes kunnen besmetting voorkomen.

Daarom beweert de Amerikaanse gezondheidsorganisatie CDC dat een mondkapjesplicht in de openbare ruimte het COVID-19-virus in de VS binnen vier tot acht dagen zou uitroeien.

De meta-analyse geeft echter ook aan dat zelfs de allerbeste maskers niet alle virusdeeltjes kunnen tegenhouden.

Mondkapjes op straat in Hongkong

In Azië droegen veel mensen snel een mondkapje, zoals hier in Hongkong.

© Studio Incendo / Wikimedia Commons

Het nut van mondkapjes blijkt uit de praktijk

De statistieken spreken voor zich als mondkapjes en -maskers, in combinatie met andere preventieve maatregelen, worden getest in het dagelijks leven.

Er zijn drie onderzoeken die specifiek hebben gekeken naar het effect van mondmaskers in steden, Hongkong, in een ziekenhuis en bij de kapper.

  • Hongkong

    In Hongkong draagt tot wel 98,8 procent van de bevolking een mondkapje. En er zijn slechts 55 coronadoden geregistreerd, ook al heeft deze metropool met 7,5 miljoen inwoners een bevolkingsdichtheid van 6690 mensen per vierkante kilometer.

  • Ziekenhuis

    Error in rendering text item widget:

                In het Brigham and Women’s Hospital in de Amerikaanse staat Massachusetts is het aantal besmette personeelsleden [gehalveerd](https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2768533 {"target":"_blank","rel":”follow"}), nadat er een mondkapjesplicht werd ingevoerd voor alle medewerkers.
            
  • Frisør

    Twee Amerikaanse kappers met COVID-19 hebben in de loop van 10 dagen 139 klanten geknipt, maar geen van hen raakte besmet. Beide kappers droegen namelijk een mondkapje.

2. Welk mondkapje moet ik gebruiken?

Verschillende soorten mondkapjes

Maskers zijn er in alle soorten en maten: van de effectieve FFP-maskers tot zelfgemaakte stoffen exemplaren. Sommige soorten beschermen voornamelijk jezelf, terwijl andere vooral de mensen in je omgeving beschermen tegen besmetting.

© Shutterstock

Het coronavirus heeft een gemiddelde doorsnede van 0,125 micrometer – een micrometer is een duizendste millimeter.

Zelfs de allerbeste mondmaskers kunnen zulke kleine deeltjes niet tegenhouden, maar het coronavirus zweeft nooit alleen door de lucht.

De deeltjes zitten op druppeltjes speeksel of microscopische aerosolen, en die zorgen ervoor dat het virus zich van persoon tot persoon verspreidt. En die druppels en aerosolen worden – in meer of mindere mate – tegengehouden door mondmaskers.

Er bestaan drie soorten maskers:

  • Ademhalingsbescherming – ook wel FFP-maskers genoemd
  • Chirurgische maskers – de bekende mondkapjes
  • Stoffen maskers
verschillende maskers: ademhalingsbeschermingsmaskers, mondkapjes en stoffen maskers.

Niet alle maskers zijn hetzelfde. Je hebt ademhalingsbeschermingsmaskers, mondkapjes en stoffen maskers.

© Shutterstock

Welk mondmasker heb je nodig? Dit zijn de drie soorten

  • FFP3-masker tegen het coronavirus

    Ademhalingsbescherming is vooral bedoeld om de drager te beschermen tegen virusdeeltjes van buitenaf.

    © Shutterstock

    Een FFP-masker is vooral bedoeld om JEZELF te beschermen

    Rond of ovaal masker, sluit goed aan op het gezicht. Deze maskers zijn verkrijgbaar met een ventiel, waardoor je gemakkelijker kunt ademen, terwijl schadelijke deeltjes worden buitengesloten. Ook wel 'ademhalingsbescherming' genoemd.

    Lagen: 3-5 of meer

    Filtratie: De Europese norm voor filters – FFP – is gebaseerd op hoeveel deeltjes met een diameter van 0,3 micrometer en groter het masker tegenhoudt.

    • FFP1 houdt gegarandeerd 80% tegen.
    • FFP2 houdt gegarandeerd 94% tegen.
    • FFP3 houdt gegarandeerd 99,95% tegen.

    Ademhalingsbescherming is bedoeld om mensen te beschermen tegen virussen van buitenaf door middel van een fijnmazig filter van niet-geweven kunststof.

    Maar uit experimenten blijkt dat deze maskers ook anderen beschermen, omdat ze ook vrijwel alle virusdeeltjes die je zelf uitademt opvangen.

  • Mondkapje chirurgisch masker type

    Mondkapjes beschermen de omgeving tegen hoest- en niesdruppels van mensen die de mondkapjes dragen.

    © Shutterstock

    Een chirurgisch masker is vooral bedoeld om ANDEREN te beschermen

    Rechthoekig, vaak gekleurd en met een buigbare metalen strip die ervoor zorgt dat het masker goed aansluit op je neus. Ze worden ook wel medische of chirurgische mondkapjes genoemd.

    Lagen: meestal drie

    Filtratie: chirurgische maskers zijn vooral bedoeld om de omgeving te beschermen tegen het hoesten en niezen van de drager, en zo de verspreiding van COVID-19 te voorkomen.

    Er zijn drie soorten mondkapjes:

    • Type I houdt 95% van de bacteriën in de adem van de drager tegen.
    • Type II houdt 98% van de bacteriën tegen.
    • Type IIR houdt 98% van de bacteriën tegen en beschermt tegen druppels van buitenaf.

    Hoewel mondkapjes vooral bedoeld zijn om anderen te beschermen, beschermen ze de drager zelf ook. Uit een onderzoek dat nog niet intercollegiaal is getoetst blijkt dat mondkapjes even goed beschermen als ademhalingsmaskers, maar dat het wel belangrijk is dat ze op de juiste manier worden gebruikt.

  • Stoffen maskers tegen het coronavirus

    Stoffen maskers bieden een bepaalde, maar nog onbekende mate van bescherming.

    © Shutterstock

    Stoffen maskers beschermen JEZELF en ANDEREN (een beetje)

    Verschillende ontwerpen en materialen. Ze kunnen gemaakt zijn van bijvoorbeeld katoen of polyester.

    Lagen: varieert, de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) adviseert minstens drie lagen: een vochtabsorberende binnenste laag, een vochtafstotende buitenlaag, en in het ideale geval een tussenlaag van synthetische vezels, bijvoorbeeld polypropeen, die geen vocht opneemt, maar wel transporteert.

    Filtratie: zelfgemaakte of gekochte maskers van stof bieden een bepaalde, maar nog onbekende, mate van bescherming. Een Brits onderzoek uit 2013 laat zien dat zelfgemaakte maskers van katoen ongeveer de helft van alle virusdeeltjes tegenhouden.

    Hoe effectief ze precies zijn, is afhankelijk van welke soort textiel er gebruikt wordt, de vorm, de dichtheid van het weefsel en het aantal lagen.

De meeste mondkapjes bestaan uit drie lagen van verschillende materialen. Hoe effectief ze zijn wordt onder andere bepaald door de gebruikte materialen en de dichtheid. In tegenstelling tot ademhalingsbeschermingsmaskers sluiten mondkapjes niet perfect aan op je gezicht, en dus kunnen speekseldruppeltjes nog steeds naar binnen en buiten komen.

In laboratoriumtests is aangetoond dat ademhalingsbeschermingsmaskers het meest effectief zijn, maar uit praktische experimenten is gebleken dat mondkapjes even goed beschermen.

En een zelfgemaakt mondkapje is beter dan niets, blijkt uit diverse coronagerelateerde onderzoeken.

In een nieuw onderzoek uit de VS heeft men gekeken hoeveel speekseldruppels de verschillende soorten mondkapjes tegenhouden.

FFP-maskers en medische mondkapjes hielden het allergrootste deel van de druppels tegen, maar alle geteste maskers – met uitzondering van een fleece sjaal – hielden tenminste de helft van de druppels tegen.

Zie hier waarom je een sjaal niet als mondkapje kunt gebruiken:

Hoe meer groene lichtpuntjes, hoe meer deeltjes er door werden gelaten bij: geen masker, een katoenen masker, een medisch mondkapje en een fleece sjaal.

De WHO raadt zelfgemaakte maskers alleen aan als er een tekort aan mondkapjes is en als de overige coronamaatregelen worden opgevolgd. Ook moet je ervoor zorgen dat je zelfgemaakte mondkapjes op de juiste manier gebruikt.

3. Wat is de juiste manier om een mondkapje te gebruiken?

Foutief gebruik van mondkapjes

Je mag medische mondkapjes maar één keer gebruiken, en je mag ze niet op je hoofd, om je hals of om je pols dragen, omdat er dan virusdeeltjes op kunnen komen.

© Shutterstock

De WHO en gezondheidsinstanties van 160 landen verplichten of adviseren de bevolking om mondkapjes te dragen op plaatsen met een verhoogd besmettingsrisico of als het onmogelijk is om gepaste afstand te houden, bijvoorbeeld in het openbaar vervoer of de supermarkt.

Uit onderzoek blijkt dat virusdeeltjes met name op de voorkant van het mondkapje komen te zitten, en dus is het heel belangrijk om ze op de juiste manier te gebruiken. Anders loop je het risico dat mondkapjes het virus verspreiden, in plaats van tegenhouden.

Zo gebruik je een mondkapje

De WHO heeft richtlijnen opgesteld, die beschrijven hoe je een mondkapje op de juiste manier gebruikt.

  • Was je handen voor je een mondkapje aanraakt
    © WHO

    Voorbereiding

    Was je handen goed voordat je een mondkapje omdoet.

  • Zet het mondkapje op de juiste manier op
    © WHO

    Opzetten

    Zorg ervoor dat de gekleurde kant van het mondkapje naar buiten wijst, trek de metalen strip over je neus en de touwtjes achter je oren.

  • Pas de elastiekjes of touwtjes van het mondkapje aan
    © WHO

    Aanpassen

    Zorg ervoor dat het mondkapje je mond en neus volledig afdekt, en dat het goed aansluit aan de zijkant.

  • Raak het mondkapje nooit aan
    © WHO

    Gebruik

    Raak de voorkant van het mondkapje niet aan. Doe het mondkapje af met de elastiekjes of touwtjes.

  • Doe het mondkapje direct na gebruik weg
    © WHO

    Weggooien

    Gooi het mondkapje in de vuilnisbak en was daarna je handen goed.

Stoffen maskers kun je wassen en opnieuw gebruiken, maar je moet ze wel goed laten drogen.

4. Hoe koop ik het juiste mondkapje?

Koop de juiste mondkapjes met CE-keurmerk

De CE-markering geeft aan dat het mondkapje voldoet aan de Europese regels voor beschermingsmiddelen. De markering houdt onder andere in dat de fabrikant technische documentatie beschikbaar heeft gesteld en het product heeft laten testen door een door de EU erkende, externe partij.

© Shutterstock

FFP3-maskers bieden waarschijnlijk de beste bescherming, maar om te voorkomen dat er een tekort aan deze maskers ontstaat, adviseert de WHO dat ze vooral gebruikt worden door medewerkers in de gezondheidszorg en bepaalde risicogroepen.

Stoffen maskers worden alleen geadviseerd in noodgevallen.

Voor dagelijks gebruik zijn medische mondkapjes van het type I, II en IIR het meest effectief – en voldoen ruimschoots, mits de overige maatregelen, zoals regelmatig de handen wassen en afstand houden, in acht worden genomen.

Europese autoriteiten hebben in maart 34.000 valse of niet-goedgekeurde mondkapjes in beslag genomen. Deze maskers zijn niet effectief en kunnen in het ergste geval bijdragen aan de verspreiding van het virus.

Als je een mondkapje koopt, moet je erop letten dat:

  • medische mondkapjes voorzien zijn van een CE-markering.
  • de mondkapjes in een ongeopende verpakking zitten, met een gebruiksaanwijzing in jouw taal. Het is niet toegestaan om mondkapjes los te verkopen.
  • je weet wie de mondkapjes gemaakt heeft. Dat zou duidelijk op de verpakking moeten staan. Ook moeten er een zogenoemd lot-nummer en referentienummer op staan, zodat het product geïdentificeerd kan worden.

5. Kan ik ziek worden van een mondkapje?

Het internet staat vol met samenzweringstheorieën over de mogelijke gevaren van mondkapjes. Zo wordt beweerd dat ze zorgen voor zuurstoftekort en een verhoogde CO2-waarde in het bloed, en tot ophoping van vloeistof of het ontstaan van schimmels in de longen.

Voor deze beweringen is echter geen enkel bewijs.

Mondkapjes zijn ontworpen om zuurstofmoleculen binnen, en CO2 buiten te sluiten, en tegelijkertijd grotere deeltjes tegen te houden.

In een onderzoek, waarbij onder zorgpersoneel een uur lang regelmatig de hartslag, het zuurstof- en CO2-gehalte in het bloed, en vochtophoping in de longen werden gemeten, zagen wetenschappers geen verschil tussen de medewerkers die wel en geen mondkapje droegen.

Kijk welk effect zes verschillende mondkapjes hebben op het zuurstofgehalte van het bloed:

Er is echter een onderzoek dat aangeeft dat ongeveer een derde van de mensen die gedurende een langere tijd een FFP3-masker dragen, last kan krijgen van hoofdpijn. Ook krijgen sommige mensen last van hun huid.

De meeste landen hebben regels opgesteld voor hoe lang medewerkers ademhalingsbeschermingsmaskers mogen dragen.

De WHO adviseert om FFP3-maskers niet langer dan vier uur achter elkaar te dragen.

Lees ook:

Ziektes

Onbekende ziekte verlamt kinderen

20 minuten
Griep 2020
Ziektes

Griep 2020 – Alles wat je moet weten over het virus dit seizoen

11 minuten
Immuun coronavirus
Ziektes

Beste gok van wetenschappers - zo vaak kun je besmet raken met het nieuwe coronavirus

6 minuten

Log in

Ongeldig e-mailadres
Wachtwoord vereist
Toon Verberg

Al abonnee? Heb je al een abonnement op ons tijdschrift? Klik hier

Nieuwe gebruiker? Krijg nu toegang!

Reset wachtwoord

Geef je mailadres op, dan krijg je een e-mail met aanwijzingen voor het resetten van je wachtwoord.
Ongeldig e-mailadres

Voer je wachtwoord in

We hebben een mail met een wachtwoord gestuurd naar

Nieuw wachtwoord

Enter a password with at least 6 characters.

Wachtwoord vereist
Toon Verberg