Our website does not support Internet Explorer.

To get the best experience on our website and of our content, please use a more modern browser like Edge, Chrome, Safari or similar.

Griep slaat toe in het geniep

Niezen, koorts en een loopneus: het griepseizoen is aangebroken. Elk jaar krijgen miljoenen mensen de ziekte. Artsen proberen de besmetting te stoppen met inentingen, maar het virus neemt telkens nieuwe gedaanten aan en leidt zo onze afweer om de tuin.

Shutterstock

Dag 1-2: Besmetting

Hatsjoe! Je collega heeft niet eens de tijd om haar hand voor haar mond te houden, want een wolk speekseldruppeltjes schiet naar buiten met meer dan 100 km/h.

In die druppeltjes zitten miljoenen virusdeeltjes, die het kantoor door vliegen op zoek naar het volgende slachtoffer, dat over een paar dagen zelf in de lappenmand zal liggen met griep.

Virusdeeltjes vallen aan via de lucht

Virusdeeltjes van iemand met griep kunnen in de lucht blijven hangen, en ze zijn al besmettelijk voordat de ziekte in het lichaam is uitgebroken.

Dag 3-7: Ziekte

De eerste halte voor binnendringende virusdeeltjes bestaat uit cellen in de slijmvliezen in neus en keel.

Het virus gebruikt het productieapparaat in de cel om ­virusdeeltjes bij te maken. Die verspreiden de infectie naar cellen dieper in de luchtwegen.

Maar dat gaat niet zonder slag of stoot.

Als het virus een cel treft, herkennen gevoelige ­eiwitten daarop meteen het vreemde uiterlijk van het deeltje. De eiwitten sturen een waarschuwing over de aanval naar de kern van de cel, die dan gif uitscheidt.

Tegelijk zendt de cel een signaal uit dat witte bloedlichaampjes activeert. Zogeheten T-cellen en natuurlijke killercellen vergiftigen de besmette cellen en voorkomen dat het virus zich vermeerdert en de ziekte zich verspreidt.

Als het lichaam eerder dat type griep heeft gehad, weet het al welke antistoffen het virus kunnen stoppen. Maar als het virustype onbekend is, gaat de strijd langer door. Dan moet het lichaam eerst een nieuwe antistof uitvinden die past bij het binnendringende virus.

De afweer is belastend voor het lichaam en lokt symptomen uit, zoals een loopneus, koorts en pijn. De ziekte is uitgebroken.

Strijd van de afweer maakt je lichaam ziek

1 / 5
12345

De strijd van het lichaam tegen griep veroorzaakt symptomen als een loopneus, hoesten en koorts. De virusdeeltjes moeten het opnemen tegen het immuunsysteem om zich te kunnen verspreiden. Hun strijd is de oorzaak van de meeste symptomen.

© Flashpop/Getty Images

Week 2-3: Naweeën

Na een week heeft het immuunsysteem de griep er meestal wel onder.

Maar de strijd heeft sporen nagelaten, waardoor symptomen als opgezette slijmvliezen, gewrichtspijn en vermoeidheid nog zeker twee weken kunnen aanhouden.

In die toestand pik je snel een andere ziekte op. Als de immuuncellen zich op één vijand (griep) richten, zien ze soms andere virussen en bacteriën over het hoofd.

Een gevolgziekte als longontsteking kan levensgevaarlijk zijn, maar bij de infectie kunnen de aangevallen cellen ook te sterk reageren en zo veel gifstoffen uitscheiden dat er een cytokinenstorm ontstaat: een overdreven ­immuunrespons die op een hevige allergische reactie lijkt.

Die storm kan het mechanisme zijn achter enkele van de dodelijkste ­griepepidemieën, zoals de Spaanse griep in 1918.

Mutatie

Achter de ergste griepepidemieën zit de zogeheten influenza A. Dit virustype is vooral gevaarlijk omdat het vele varianten kent, die jaar na jaar veranderen om langs het immuunsysteem te kunnen glippen.

Op het oppervlak van de virusdeeltjes zitten de eiwitten hemagglutinine, H, en neuraminidase, N. Aan de variant ontleent het virus zijn naam, zoals H1N1, de meest voorkomende variant. Maar de eiwitten van het virus kunnen zeer snel muteren, waardoor ze iets van uiterlijk veranderen.

Elk jaar heeft het lichaam daardoor te maken met een nieuw ­griepvirus, dat het immuunsysteem dan ook moeilijk kan herkennen en bestrijden.

De oorzaak is dat de antistoffen die het lichaam bij een infectie vormt, op maat zijn gemaakt om bepaalde gebieden op de H- en N-eiwitten te vinden, maar dat geldt niet per se voor de gemuteerde variant.

Griep is een meestervermommer

Het griepvirus muteert elk jaar en leidt daarmee het immuunsysteem om de tuin. Zelfs jaarlijks inenten helpt niet tegen besmetting.

Henning Dalhoff & Lasse Lund-Andersen

Eiwitten bepalen type

Griepvarianten ontlenen hun naam aan de variant van de twee eiwitten H en N op de buitenste schil, zoals H1N1.

Henning Dalhoff & Lasse Lund-Andersen

Details veranderen

Van jaar tot jaar kunnen details in de eiwitten van de schil muteren, waardoor het lichaam het virus niet herkent.

Henning Dalhoff & Lasse Lund-Andersen

Sleutel is nodig

Een griepvariant kan slechts cellen besmetten wanneer receptoren op de cel passen bij de eiwitten van het virus.

Henning Dalhoff & Lasse Lund-Andersen

Griep gaat ieder jaar in de aanval

Artsen ontwikkelen elk jaar een vaccin ter bestrijding van de virusvarianten die vroeg in het seizoen worden aangetroffen en dus de meeste kans maken om tot epidemieën uit te groeien.

Als de artsen de juiste griepvarianten kiezen, biedt het vaccin dat jaar een goede bescherming tegen de ziekte.

Maar het jaar daarop werkt het niet meer: dan hebben de virussen een nieuwe vermomming.

Lees ook:

Dinosaurus

T. rex beet als een krokodil

3 minuten
Ziektes

Afblijven! Daarom zit je aan je gezicht – en zo stop je ermee

4 minuten
Evolutie

Onze geschiedenis moet herschreven worden: misschien hebben we een nieuwe voorouder

7 minuten

Log in

Ongeldig e-mailadres
Wachtwoord vereist
Toon Verberg

Al abonnee? Heb je al een abonnement op ons tijdschrift? Klik hier

Nieuwe gebruiker? Krijg nu toegang!

Reset wachtwoord

Geef je mailadres op, dan krijg je een e-mail met aanwijzingen voor het resetten van je wachtwoord.
Ongeldig e-mailadres

Voer je wachtwoord in

We hebben een mail met een wachtwoord gestuurd naar

Nieuw wachtwoord

Enter a password with at least 6 characters.

Wachtwoord vereist
Toon Verberg