Our website does not support Internet Explorer.

To get the best experience on our website and of our content, please use a more modern browser like Edge, Chrome, Safari or similar.

RNA met een aantal rode letters in de code, die de coronamutaties symboliseren

Coronamutaties – Alles wat je moet weten over de coronamutaties

Het coronavirus muteert voortdurend en nieuwe varianten verspreiden zich over de hele wereld. Beïnvloeden deze coronamutaties de effectiviteit van de vaccins en zijn ze eigenlijk gevaarlijk? Wij hebben de antwoorden.

Shutterstock

Het coronavirus muteert voortdurend

In de media wemelt het momenteel van de berichten over nieuwe coronamutaties uit Roemenië, Brazilië, Zuid-Afrika, Groot-Brittannië, Finland en de VS.

Deze berichten zijn het gevolg van het feit dat het coronavirus muteert als het van persoon op persoon wordt overgedragen. Dit is een natuurlijk proces. Af en toe ontstaat er een mutatie waardoor het virus nog beter kan overleven en zich kan reproduceren.

De mutatie vermenigvuldigt zich, totdat deze een aanzienlijk deel van het totale aantal besmettingsgevallen uitmaakt. Wanneer dat eenmaal is gebeurd, wordt de mutatie meestal aangeduid als een variant.

Coronavarianten kunnen in verschillende groepen worden opgedeeld

Er zijn duizenden SARS-CoV-2-varianten. Doorgaans delen de wetenschappers coronavarianten op in zogeheten clades – ontwikkelingslijnen, afkomstig uit één gemeenschappelijke mutatie.

Een genetische boom met de meest voorkomende coronavarianten in Europa

Een zogeheten fylogenetische boom houdt de taxa van de coronamutaties in de gaten. In dit overzicht zien we de meest gangbare Europese varianten, opgedeeld in 11 clades. De rode takken zijn de nieuwe Britse variant.

© Nextstrain.org

De meest gevreesde coronamutaties

De coronavarianten waar wetenschappers beducht voor zijn, bevatten meestal mutaties in het spike-eiwit op het oppervlak van de virusdeeltjes die de cellen binnendringen.

  • D614G – De meest voorkomende coronavariant

    Naar verwachting wordt in 2021 de D614G verdrongen door de Britse variant of varianten met vergelijkbare mutaties.

    Dierproeven toonden aan dat deze variant ervoor zorgt dat de productie van virusdeeltjes in de bovenste luchtwegen toeneemt. Daarom is D614G besmettelijker dan andere coronavarianten.

    Naar verwachting wordt in 2021 de D614G verdrongen door de Britse variant of varianten met vergelijkbare mutaties.

  • Y453F – De nertsenvariant

    In onder meer Denemarken en Nederland was er in de herfst van 2020 angst voor de coronavarianten die ontstonden nadat nertsen mensen hadden besmet en omgekeerd.

    Tijdens diverse onderzoeken werd dezelfde Y453F-mutatie gevonden. Het vermoeden bestond dat antistoffen, en dus ook vaccins, tegen COVID-19 hierdoor minder goed zouden werken.

    Het lijkt er echter op dat de nertsvarianten zijn verdwenen.

  • N501Y – De Britse coronavariant

    Sinds de herfst van 2020 wint een nieuwe coronavariant terrein, onder andere in Groot-Brittannië en Ierland. Deze variant zorgt ervoor dat de gezondheidszorg in deze landen onder enorme druk staat.

    Uit de eerste onderzoeken blijkt dat deze coronavariant, N501Y, 50 tot74 procent besmettelijker is dan andere varianten. Dit komt wellicht doordat het virus zich beter aan cellen kan binden bij deze mutatie.

    Nieuwe berekeningen van het Deense centrum voor de preventie en behandeling van besmettelijke ziekten duiden erop dat de Britse variant mogelijk slechts 36 procent besmettelijker is.

  • 501Y – De Zuid-Afrikaanse variant

    Onderzoekers maken zich momenteel vooral zorgen over de Zuid-Afrikaanse variant, want de mutaties lijken deze variant:

    • circa 50 procent besmettelijker te maken.
    • beter bestand te maken tegen vaccins doordat ze minder gevoelig zijn voor antistoffen.
    • in staat te stellen mensen meermaals te besmetten.

    Lees hier meer over de Zuid-Afrikaanse variant.

  • P1 - De Braziliaanse variant

    De Braziliaanse variant dook half december 2020 op in de stad Manaus, waar de besmetting explosief toenam.

    De stad had in het voorjaar al een wijdverspreide infectie doorgemaakt, dus de bevolking had een zekere groepsimmuniteit moeten opbouwen.

    Maar een nieuwe mutatie zorgt weer voor een besmettingsgolf en volgens een niet peer-reviewed onderzoek heeft de Braziliaanse variant enkele van dezelfde mutaties als de Zuid-Afrikaanse variant.

    Daardoor vrezen onderzoekers dat mensen minder gevoelig zijn voor antistoffen, en dat de variant eerder besmette mensen opnieuw kan besmetten.

  • Fin-796H - De Finse variant

    Onderzoekers in Zuid-Finland hebben een nieuwe coronavariant ontdekt die verschillende mutaties gemeen heeft met de Britse en de Zuid-Afrikaanse variant, maar in een unieke combinatie.

    Hij wijkt daarom genetisch enigszins af van de andere bekende varianten.

    Wetenschappers weten nog heel weinig over de Finse variant, dus de mate van besmettelijkheid en mortaliteit is tot dusver onbekend. Er zijn echter al aanwijzingen dat PCR-tests de variant moeilijk kunnen herkennen.

Wat is een mutatie?

Een mutatie is een ander woord voor een genetische misser. Wanneer coronavirusdeeltjes in lichaamscellen worden gekopieerd of gereproduceerd, ontstaan er vaak fouten in het RNA.

RNA is het genetische receptenboek met alle informatie die deeltjes nodig hebben om op de juiste manier te kunnen functioneren.

Mutaties zijn dus fouten die permanent onderdeel uitmaken van het genoom van het gekopieerde virusdeeltje.

Zo muteert het coronavirus

Er bestaan verschillende soorten mutaties:

  • Genetische ontsporing Genetische ontsporing wordt gekenmerkt door kleine, natuurlijke mutaties van het virus. Deze groeien na verloop van tijd uit tot nieuwe varianten die het immuunsysteem om de tuin leiden.

Dankzij genetische ontsporing krijgen veel mensen bijvoorbeeld tijdens één seizoen meerdere keren griep.

De coronamutaties die we tot nog toe hebben gevonden, waren genetische ontsporingen.

  • Genetische veranderingen Genetische veranderingen ontstaan als er twee of meer virussen worden gecombineerd en samen een nieuw virustype vormen.

Deze genetische veranderingen zorgen ervoor dat er nieuwe ziektes ontstaan die niet door ons immuunsysteem worden herkend, waardoor ze niet effectief kunnen worden bestreden.

De Mexicaanse griep in 2009 was bijvoorbeeld het gevolg van een genetische verandering in een H1N1-virus bij varkens, mensen en vogels.

Waarom muteert het coronavirus?

Net als alle andere organismen muteert het coronavirus voortdurend. Dit maakt deel uit van de evolutionaire ontwikkeling van het virus, waardoor het beter kan overleven.

VIDEO: Het doel van het coronavirus is reproductie

Mutaties kunnen het virus soms nog besmettelijker maken en/of de symptomen en het ziekteverloop veranderen.

Mutaties zijn volstrekt willekeurig. De overgrote meerderheid is onbeduidend en verloopt half zo snel als bijvoorbeeld bij griepvirussen. Mutaties die een evolutionair voordeel hebben, kunnen er echter voor zorgen dat een variant zich sneller verspreidt.

Bij SARS-CoV-2 gaat het voornamelijk om mutaties in het zogeheten spike-eiwit op het oppervlak, dat zich een weg baant in de menselijke cel. Wetenschappers denken bijvoorbeeld dat een mutatie van het oppervlakte-eiwit ervoor zorgt dat de virusproductie toeneemt, waardoor de coronavariant D614G besmettelijker is.

Dat er zoveel nieuwe coronavarianten aankomen, is volgens een hypothese te wijten aan patiënten met een ernstig verzwakt immuunsysteem.

Mensen met een ernstig verzwakt immuunsysteem zijn vaak langdurig ziek, waardoor het coronavirus de tijd krijgt om in één patiënt meerdere keren te muteren. Daarnaast zorgt de behandeling – thuis of in het ziekenhuis – ervoor dat alleen de beste en sterkste coronamutaties overleven en zich kunnen verspreiden.

Zijn coronamutaties gevaarlijk?

Virussen streven ernaar om zich zo veel mogelijk te verspreiden.

Daarom worden ze – normaal gesproken – na verloop van tijd:

  • Besmettelijker
  • Minder dodelijk

Virussen hebben namelijk levende, mobiele gastheren nodig om zich te kunnen reproduceren.

Als het virus een mutatie heeft waaraan de gastheer overlijdt, wordt deze mutatie niet verder overgedragen. Sommige wetenschappers denken echter dat alle virussen op een andere manier werken.

Patiënten in een Amerikaans militair hospitaal in Frankrijk worden behandeld voor de Spaanse griep

De Spaanse griep uit 1918 en de Mexicaanse griep uit 2009 muteerden beide naar een minder dodelijke versie.

© Shutterstock

SARS-CoV-2 heeft de eerste tekenen laten zien dat het besmettelijker wordt, terwijl een afnemende mortaliteit waarschijnlijk te danken is aan een betere behandeling in de zorg.

De mutaties zijn dus niet gevaarlijker voor het individu, maar wel voor een samenleving, want meer besmettingen betekent meer doden.

Sommige nieuwe coronavarianten duiden er echter op dat ze het jongere deel van de bevolking harder treffen.

Daarnaast wijst een Brits rapport van de laatste onderzoeken naar de Britse coronavariant erop dat de variant niet alleen besmettelijker is maar ook een ernstiger ziekteverloop – en meer doden – kan veroorzaken.

Onderzoekers stellen echter ook dat ze meer data nodig hebben voordat ze kunnen concluderen of de Britse coronavariant dodelijker is.

Werken de vaccins nog tegen de coronamutaties?

De eerste generatie coronavaccins is ontworpen om een specifiek spike-eiwit te herkennen en daarom maken wetenschappers zich zorgen over de huidige mutaties.

Maar zelfs de sterk gemuteerde Britse variant, N501Y, telt slechts acht wijzigingen in de 1270 aminozuren die het eiwit vormen. Onder meer daardoor is de mutatie volgens de Britse gezondheidsautoriteiten nog wel gevoelig voor het vaccin.

Dat hoeft echter niet zo te zijn voor andere mutaties.

In Zuid-Afrika is ervoor gekozen om voorlopig niet meer in te enten met het coronavaccin van AstraZeneca, want uit proeven is gebleken dat dat vaccin ‘niet of nauwelijks’ werkzaam is tegen de Zuid-Afrikaanse mutatie.

‘De resultaten laten een geschatte effectiviteit zien tegen deze variant (de Zuid-Afrikaanse, red.) van 10 procent,’ aldus onderzoeksleider Shabir Madhi van de University of the Witwatersrand

Volgens AstraZeneca kan zijn vaccin wel een ernstig verloop van een besmetting met de Zuid-Afrikaanse variant voorkomen, maar lijkt het inderdaad minder effectief tegen deze dan tegen andere varianten.

Ook Pfizer heeft gemeld dat zijn vaccin mogelijk minder effectief is tegen de Zuid-Afrikaanse variant. Die uitspraak is gebaseerd op laboratoriumproeven met een virus dat is ontworpen om op de Zuid-Afrikaanse variant te lijken. Het ontbreekt dus aan gegevens van tests op mensen, en alle conclusies zijn voorlopig.

Toch is Pfizer al aan het kijken of het zijn vaccin kan bijwerken om beter te werken tegen de Zuid-Afrikaanse variant.

Lees ook:

Ziektes

Nu verslaan de vaccins corona: Vaccin stopt zowel de ziekte als de besmetting

5 minuten
coronavirus
Ziektes

Coronavirus-update: Het overzicht

17 minuten
Alzheimer

Nieuwe test voorspelt alzheimer via bloedtest

2 minuten

Log in

Ongeldig e-mailadres
Wachtwoord vereist
Toon Verberg

Al abonnee? Heb je al een abonnement op ons tijdschrift? Klik hier

Nieuwe gebruiker? Krijg nu toegang!

Reset wachtwoord

Geef je mailadres op, dan krijg je een e-mail met aanwijzingen voor het resetten van je wachtwoord.
Ongeldig e-mailadres

Voer je wachtwoord in

We hebben een mail met een wachtwoord gestuurd naar

Nieuw wachtwoord

Enter a password with at least 6 characters.

Wachtwoord vereist
Toon Verberg