Drie injectienaalden in een vaccinpotje

Boostervaccin: Zo versterkt de derde prik je afweer tegen corona

Vanwege coronabesmettingen onder gevaccineerden is er behoefte ontstaan aan extra bescherming met een boostervaccin. Wat betekent de derde prik voor jou?

Vanwege coronabesmettingen onder gevaccineerden is er behoefte ontstaan aan extra bescherming met een boostervaccin. Wat betekent de derde prik voor jou?

Shutterstock

Wat is een boostervaccin?

Meeste vaccins verliezen werking gaandeweg

Een boostervaccin is een extra dosis van een eerder gegeven vaccin. Bijna alle vaccins verliezen gaandeweg hun werking.

Een boostervaccin is bedoeld om het immuunsysteem – met name de B- en T-cellen, die ongewenste indringers herkennen en aanvallen – te herinneren aan de eerdere door het vaccin opgewekte respons, zodat het immuunsysteem de ziekte weer kan bestrijden.

Een boostervaccin stelt de ontvanger bloot aan het zogeheten antigeen waartegen het vaccin bescherming moet bieden. In het geval van het coronavirus is het antigeen een oppervlakte-eiwit op de virusdeeltjes.

Na een infectie of vaccinatie maakt je lichaam antistoffen aan die het virus bestrijden, maar gaandeweg neemt de hoeveelheid antistoffen af. Ook kan het virus muteren. Daardoor kun je opnieuw besmet raken. Speciale immuuncellen kunnen echter snel weer actief worden als een boostervaccin het immuunsysteem herinnert aan de dreiging.

Virus, diverse cellen en antistoffen
© Shutterstock

Eerste infectie

Als een vaccin wordt toegediend, worden de zogeheten T- en B-cellen van je immuunsysteem geactiveerd. Net als bij een gewone infectie vallen T-cellen (blauw) de onbekende dreiging aan. Ze activeren B-cellen (rood), die o.a. de plasmacellen (oranje) in het bloed leren om antistoffen (groene Y’s) te maken tegen het betreffende virus.

Diverse cellen en antistoffen
© Shutterstock

In de wacht

Na verloop van tijd neemt het aantal antistoffen (groen) af. T- en B-cellen (blauw en rood) circuleren nog een tijdlang, en een speciaal type B-cellen – geheugencellen (rood met groene antistoffen) – ligt op de loer in onder meer de milt en de lymfeklieren.

Virus, diverse cellen en antistoffen
© Shutterstock

Wakker geschud

Als het lichaam een boostervaccin krijgt, worden de geheugen-B-cellen snel gereactiveerd en vermeerderen ze zich. De hele immuunrespons begint van voren af aan, maar sneller dan voorheen, en er worden meer antistoffen (groene Y’s) geproduceerd dan eerst.

Ook voor veel vaccins tegen andere ziekten zijn boosters nodig.

Zo moet de griepprik elk jaar worden gegeven, en het tetanusvaccin om de tien jaar.

VIDEO: Daarom hebben sommige vaccins boosters nodig

Boostervaccin is aanpasbaar

Meestal zijn boostervaccins identiek aan de eerste prik. Maar ze kunnen ook worden aangepast aan bijvoorbeeld nieuwe virusvarianten.

Pfizer en Moderna werken aan geoptimaliseerde boostervaccins, die beter werken tegen nieuwe coronavarianten.

Beide vaccins zijn gebaseerd op de nieuwe mRNA-technologie, waardoor ze makkelijk kunnen worden aangepast en geoptimaliseerd tegen bijvoorbeeld de deltavariant.

Persoon in ziekenhuis met coronavirus

© Shutterstock

Feiten over de deltavariant

  • Namen: Deltavariant, Indiase variant of B.1.617.2.
  • Herkomst: De variant is ontstaan in India en begon zich begin maart 2021 te verspreiden.
  • Verspreiding: 130 landen tot dusver
  • Besmettelijkheid: 50-64 procent besmettelijker dan de Britse variant.
  • Andere kenmerken: Minder gevoelig voor vaccins en een ander symptoombeeld dan eerdere varianten.

Boostervaccin en bijwerkingen

Bijwerkingen lijken op de bekende

Er zijn geen aanwijzingen dat er risico’s kleven aan een derde prik tegen het coronavirus, maar het onderzoek is nog beperkt.

In de VS hebben circa een miljoen mensen een boostervaccin gekregen, en volgens de Amerikaanse gezondheidsdienst is er geen reden tot bezorgdheid.

Het boostervaccin lijkt dezelfde bijwerkingen te hebben als de eerste vaccinatie.

Dit zijn de bijwerkingen van het Pfizer-vaccin, die in grote lijnen overeenkomen met die van de andere vaccins.

Veelvoorkomende bijwerkingen

Bij meer dan 1 op de 10:

  • Pijn/gevoeligheid rond de plek van de inenting (+80% van de gevaccineerden)
  • Vermoeidheid (+60%)
  • Hoofdpijn (+50%)
  • Spierpijn (+30%)
  • Koude rillingen (+30%)
  • Pijn in de ledematen (+20%)
  • Koorts (+10%)

Veelvoorkomende bijwerkingen

Bij maximaal 1 op de 10:

  • Zwelling op de plek van de inenting
  • Roodheid op de plek van de inenting
  • Misselijkheid

Zeldzame bijwerkingen

Bij maximaal 1 op de 100:

  • Opgezette lymfeklieren
  • Algehele malaise

Het overzicht is gebaseerd op de lijst van de Britse autoriteiten.

Moet iedereen een boostervaccin krijgen?

De werking van de coronavaccins neemt gaandeweg af.

Dat komt door:

  • De dalende immuunrespons
  • De opkomst van nieuwe virusvarianten

Beide factoren beïnvloeden welk percentage van de gevaccineerden geen COVID-19 krijgt.

Volgens Pfizer/BioNTech daalt de effectiviteit van hun vaccin in zes maanden van 96 tot 84 procent.

Meer landen plannen derde prik

In Israël, waar al vroeg een groot deel van de bevolking was gevaccineerd, betreft ruim de helft van de besmettingen nu gevaccineerde burgers.

Daarom hebben landen als Israël en Groot-Brittannië boostervaccins aangekondigd voor bepaalde leeftijds- of bevolkingsgroepen of voor iedereen.

In de VS krijgt iedereen vanaf eind september een derde prik aangeboden – minstens acht maanden na de tweede. En veel Europese landen volgen dit voorbeeld.

In Denemarken heeft de minister van Volksgezondheid aangekondigd dat boostervaccins relevant worden, maar er is nog geen tijdspad bekendgemaakt.

In Nederland heeft de Gezondheidsraad nog niet beslist of een boostervaccin nodig is, maar de vaccins voor de derde prik zijn hier in EU-verband al wel besteld.

Twee prikken beschermen je nog steeds

Volgens sommige deskundigen kan de afnemende bescherming door verschillende factoren worden verklaard – zoals gedragsverandering en meer testcapaciteit – en beschikken we daarom niet over de wetenschappelijke basis om boostervaccins aan te bevelen.

Bovendien suggereren voorlopige resultaten dat de vaccins ondanks alles ernstige ziekte, ziekenhuisopname en overlijden voorkomen.

Voordat de rijke landen boostervaccins gaan uitrollen, adviseert de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) dringend de hele wereldbevolking te vaccineren, om meer mutaties te vermijden.

VIDEO: Directeur-generaal WHO adviseert te wachten met boostervaccins

Welk boostervaccin krijg jij?

De Amerikaanse gezondheidsdienst beveelt aan dat mensen een booster krijgen met hetzelfde vaccin als dat wat ze oorspronkelijk hebben gehad.

Maar uit kleinere onderzoeken blijkt dat het een voordeel kan zijn om een derde prik met een mRNA-vaccin als Moderna of Pfizer te krijgen als je eerder met een ander type bent gevaccineerd.

De WHO waarschuwt echter tegen het mixen en matchen met vaccins.

Verschillende richtlijnen voor verschillende vaccins:

  • De Amerikaanse gezondheidsdienst CDC heeft tot dusver Pfizer/BioNTech en Moderna goedgekeurd als boostervaccin.
  • In het geval van Janssen verwacht het CDC ook dat de ontvangers een booster nodig hebben, maar omdat dit vaccin later is goedgekeurd, worden er nog data verzameld.
  • AstraZeneca is niet goedgekeurd in de VS, maar in Groot-Brittannië wachten de autoriteiten nog op data over de eventuele behoefte aan een derde prik.

Volgens sommige onderzoekers zal een boostervaccin in het geval van het coronavirus de bescherming versterken en de werkingsduur verlengen.

Daarom zal een boostervaccin voor de meeste mensen hopelijk voorlopig de laatste prik zijn.