Our website does not support Internet Explorer.

To get the best experience on our website and of our content, please use a more modern browser like Edge, Chrome, Safari or similar.

opgeheven elleboog

Bijwerkingen zijn een teken van gezondheid

Als je bent ingeënt tegen corona, zul je dat de dagen erna waarschijnlijk wel merken. En dat is goed, want het betekent dat je immuunsysteem werkt.

Shutterstock

Op dit moment hebben naar schatting 1,5 miljoen mensen in Nederland tenminste één coronavaccinatie ontvangen. De meesten van hen zullen daarvan enige bijwerkingen ervaren.

Hoewel het woord een negatieve klank heeft, zijn verreweg de meeste bijwerkingen juist goed: ze geven aan dat je een sterk immuunsysteem hebt, dat de aanval heeft ingezet.

Daarom hebben vaccins bijwerkingen

Het is belangrijk onderscheid te maken tussen

  • bijwerkingen
  • vaccinatieschade

Bijwerkingen zijn doorgaans milde symptomen als hoofdpijn, koorts en pijn, die op de bijsluiter staan. Ze zijn normaal en volkomen ongevaarlijk voor de meeste gezonde en fitte mensen.

Bijwerkingen treden op wanneer het immuunsysteem van het lichaam reageert op de werkzame stoffen van het vaccin, zoals een onschadelijk verkoudheidsvirus met corona-DNA. Bovendien kunnen de versterkende hulpstoffen in het vaccin bijwerkingen geven.

Bijwerkingen zijn een goed teken

Als je bijwerkingen krijgt, is dat een teken van gezondheid, want het immuunsysteem staat dan kennelijk op scherp.

Je hoeft echter niet bang te zijn dat het vaccin niet werkt als je geen bijwerkingen krijgt.

Zo heeft circa 55 procent van de mensen die de eerste prik met het Moderna-vaccin hebben gehad, geen bijwerkingen.

Uitleg waarom vaccins bijwerkingen hebben.
© Fernanda Tavares Da Silva et al.

Rondreis van de vaccins leidt tot bijwerkingen

Een vaccin heeft zowel lokale als algemene bijwerkingen, afhankelijk van de actie van het immuunsysteem.

  1. Het vaccin wordt in de spier geïnjecteerd. Het weefsel wordt beschadigd en het lichaam reageert op de dreiging van de actieve stoffen en hulpstoffen.

  2. Het immuunsysteem valt aan door immuuncellen naar de injectieplaats te sturen. Het lichaam activeert signaalstoffen, zoals vasodilatoren en cytokinen, die respectievelijk de bloedbanen verwijden en de actie van het immuunsysteem coördineren. De reactie veroorzaakt soms lokale pijn, roodheid en zwelling.

  3. Sommige signaalstoffen reizen door de bloedbaan en alarmeren andere delen van het lichaam, zoals de lever.

  4. Door de verplaatsing van de signaalstoffen door het bloed treden er algemene bijwerkingen op, zoals koorts, spierpijn, hoofdpijn en vermoeidheid.

De verschillen in bijwerkingen laten gewoon zien dat het immuunsysteem per persoon verschilt, net zoals niet iedereen evenveel last heeft van een griep.

Prik twee geeft vaker bijwerkingen dan de eerste. Na de tweede prik met het vaccin van Moderna had bijna 80 procent bijwerkingen.

Toch zijn de mensen die geen bijwerkingen krijgen even goed beschermd tegen COVID-19 als mensen die last krijgen van bijvoorbeeld hoofdpijn, koorts of spierpijn.

In de tweede ronde herkennen de meeste immuunsystemen de werkzame stoffen van het vaccin. Het lichaam heeft ervan geleerd en gaat zich daarom direct verdedigen, en de signaalstoffen reizen rond in de bloedbaan en starten de bijwerkingen.

Dit zijn de bijwerkingen van de vaccins

Elk medicijn – zelfs een pijnstiller – heeft bijwerkingen, en coronavaccins zijn daarop geen uitzondering. Met het Pfizer/BioNTech-vaccin krijgen ruim twee keer zoveel mensen bijwerkingen door het hele lichaam in vergelijking met de gewone griepprik.

  • logo pfizerbiontech
    © PfizerbioNtech

    Pfizer/BioNTech

    Minstens 1 op de 10 mensen ervaart:

    • Gevoeligheid, zwelling of roodheid rond de prik
    • Vermoeidheid
    • Hoofdpijn
    • Spierpijn
    • Gewrichtspijn
    • Misselijkheid
    • Koorts

    Minstens 1 op de 1000 mensen ervaart:

    • Jeuk rond de prik
    • Gezwollen lymfeklieren
    • Slapeloosheid

    Minstens 1 op de 10.000 mensen ervaart:

    • Tijdelijke gezichtsverlamming

    Circa 1 op de 100.000 mensen krijgt ernstige bijwerkingen, zoals een zware allergische reactie.

  • logo moderna
    © Moderna

    Moderna

    Minstens 1 op de 10 mensen ervaart:

    • Vermoeidheid
    • Gevoeligheid, zwelling, roodheid of jeuk rond de prik
    • Hoofdpijn
    • Gezwollen lymfeklieren rond de prik
    • Spierpijn
    • Gewrichtspijn
    • Misselijkheid en braken
    • Koorts

    Minstens 1 op de 10.000 mensen ervaart:

    • Tijdelijke gezichtsverlamming
    • Zwellingen in het gezicht (bij mensen met fillers in het gezicht)

    Circa 1 op de 1.000.000 mensen krijgt ernstige bijwerkingen, zoals een zware allergische reactie.

  • logo AstraZeneca
    © AstraZeneca

    AstraZeneca

    Minstens 1 op de 10 mensen ervaart:

    • Vermoeidheid
    • Gevoeligheid, blauwe plekken, pijn, roodheid of jeuk rond de prik
    • Hoofdpijn
    • Spierpijn
    • Gewrichtspijn
    • Misselijkheid, diarree en braken
    • Koorts

    Minstens 1 op de 1000 mensen ervaart:

    • Verminderde eetlust
    • Duizeligheid
    • Slaperigheid
    • Zweten
    • Gezwollen lymfeklieren
    • Uitslag

    Circa 1 op de 100.000 mensen krijgt ernstige bijwerkingen, zoals een zware allergische reactie.

    Begin april 2021 meldde het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) dat trombose toch een ‘zeer zeldzame bijwerking’ van het AstraZeneca-vaccin is.

    De EMA wijst er echter op dat er meer risico is om te sterven aan corona dan aan het vaccin. Volgens zijn laatste onderzoek zijn er 222 gevallen van trombose gedocumenteerd onder circa 34 miljoen gevaccineerden.

    Trombose treedt vooral op bij vrouwen onder de 60 jaar, meestal binnen twee weken na vaccinatie.

  • Logo Johnson and Johnson
    © Johnson & Johnson

    Johnson & Johnson (Janssen)

    Minstens 1 op de 10 mensen ervaart:

    • Pijn rond de prik
    • Hoofdpijn
    • Vermoeidheid
    • Spierpijn
    • Misselijkheid

    Hooguit 1 op de 10 mensen ervaart:

    • Hoesten
    • Gewrichtspijn
    • Koorts
    • Koude rillingen
    • Roodheid en zwelling rond de prik

    Hooguit 1 op de 100 mensen ervaart:

    • Niesen
    • Rillingen
    • Keelpijn
    • Uitslag
    • Zweten
    • Spierpijn
    • Zere armen en benen
    • Rugpijn
    • Vermoeide spieren
    • Onbehagen

    Hooguit 1 op de 1000 mensen ervaart:

    • Allergie
    • Jeukende uitslag

    Circa 1 op de 100.000 mensen krijgt ernstige bijwerkingen, zoals een zware allergische reactie.

Vaccinatieschade is het ernstigst

Vaccinatieschade is een sterkere reactie dan de milde symptomen van bijwerkingen.

Onderzoekers kunnen over vaccinatieschade hooguit zeggen dat deze ernstiger maar ook zeldzamer is dan gewone bijwerkingen. Meestal is er geen rode lijn in te vinden, want het zijn individuele reacties op bijvoorbeeld allergieën of defecten in het immuunsysteem.

De behoefte om vaccinatieschade te onderscheiden van bijwerkingen ontstond eind 20e eeuw door het toenemende aantal schadevergoedingseisen na vaccinatie.

Vaccinatieschade is meestal niet opgenomen in de bijsluiter, omdat deze niet is ontdekt in de testfase van het vaccin. Het kan bijvoorbeeld gaan om een anafylactische shock – of om trombose.

Farmaceuten erkennen een bijwerking doorgaans pas als die bij 1 op de 100.000 mensen optreedt.

In de huidige kwestie met het coronavaccin van AstraZeneca dat mogelijk kan leiden tot trombose, heeft het Europees Geneesmiddelenbureau tot nu toe na 34 miljoen vaccinaties 222 gevallen van trombose geregistreerd.

Ter vergelijking: van de 100.000 mensen die COVID-19 oplopen, overlijden er 1000 tot 2000.

Onderzoekers zeggen ook dat het risico op een ernstige reactie op een coronavaccin opweegt tegen de bescherming die het vaccin biedt tegen COVID-19.

Het vaccin van AstraZeneca wordt ervan verdacht trombose te kunnen veroorzaken

Meer dan 18.000 mensen hebben het AstraZeneca-vaccin in Denemarken gekregen en het Deense Geneesmiddelenbureau heeft 1690 meldingen van bijwerkingen ontvangen, waarvan veruit de meeste bekend en onschadelijk zijn. Een sterfgeval door trombose na de inenting wordt onderzocht.

© Shutterstock

Lees ook:

Log in

Ongeldig e-mailadres
Wachtwoord vereist
Toon Verberg

Al abonnee? Heb je al een abonnement op ons tijdschrift? Klik hier

Nieuwe gebruiker? Krijg nu toegang!

Reset wachtwoord

Geef je mailadres op, dan krijg je een e-mail met aanwijzingen voor het resetten van je wachtwoord.
Ongeldig e-mailadres

Voer je wachtwoord in

We hebben een mail met een wachtwoord gestuurd naar

Nieuw wachtwoord

Enter a password with at least 6 characters.

Wachtwoord vereist
Toon Verberg