Our website does not support Internet Explorer.

To get the best experience on our website and of our content, please use a more modern browser like Edge, Chrome, Safari or similar.

De blauwe vinvis duikt.

Blauwe vinvis – de blauwe vinvis is het grootste dier ooit

Zo’n 50 miljoen jaar geleden verliet de voorouder van de blauwe vinvis het land en plonsde hij in zee. Maar slechts een paar miljoen jaar geleden groeide de blauwe vinvis uit tot het grootste dier dat de aarde ooit heeft gekend.

Shutterstock

Blauwe vinvis is verwant aan de eland

Je ziet het niet zo een, twee, drie, maar de blauwe vinvis stamt – net als alle andere walvissen – af van dezelfde zoogdierorde als kamelen, antilopen en elanden.

De voorouders van de walvissen, de oerwalvissen, regeerden over de prehistorische Tethyszee, waar nu India en Pakistan liggen. Oerwalvissen waren aanvankelijk een soort hoefdieren, dus zoogdieren die hoeven hadden in plaats van klauwen.

Zo’n 50 miljoen jaar geleden begon de oerwalvis zich echter te onderscheiden van de andere hoefdieren toen hij evolueerde tot amfibie: een dier dat zowel op het land als in het water leeft.

In 2019 groeven paleontologen een zeldzaam exemplaar van een geheel nieuw geslacht en een nieuwe soort van de oerwalvis op, Peregocetus genoemd, in 42,6 miljoen jaar oude sedimenten in Peru.

Uit de vondst blijkt dat de oerwalvissen op dat moment de vorm van een soort reuzenotters aannamen: ze hadden poten nodig om mee aan land te gaan, en ontwikkelden langzaamaan een sterkere staart om mee te zwemmen.

Voorouder van de blauwe vinvis

De primitieve oerwalvis, de voorouder van de blauwe vinvis, had vier poten en veel otterachtige kenmerken voordat hij een waterdier werd. Deze illustraties zijn gemaakt op basis van de fossielen die de onderzoekers vonden in sedimenten (bodemlagen) in Peru. Het is de eerste zekere vondst van een skelet van een vierpotige walvis, opgegraven in het Pacifisch gebied, en mogelijk het oudste voorbeeld van een oerwalvis in Amerika.

© Cell

Voorouder van blauwe vinvis had slagtanden

Baleinwalvissen, waar naast de blauwe vinvis ook bultruggen en echte walvissen onder vallen, stammen vermoedelijk van een speciale soort oerwalvissen, Janjucetus genaamd.

In tegenstelling tot de huidige blauwe vinvissen, die bekendstaan als de vreedzame reuzen van de zee, was de Janjucetus een veel angstaanjagender wezen.

Een 25 miljoen jaar oud fossiel van dit familielid van de blauwe vinvis laat zien dat de voorouder slagtanden van een paar centimeter lang had en van grote vissen leefde. Janjucetus vond zijn prooi waarschijnlijk met behulp van scherp zicht en een uitstekend gehoor.

Blauwe vinvis – schedel van een oerwalvis

In 1997 dook er in Australië een 25 miljoen jaar oud fossiel van een verwant van de huidige blauwe vinvis op. De vondst toont aan dat baleinwalvissen, waartoe de blauwe vinvis behoort, zich ontwikkelden uit dit prehistorische dier.

© CC0 1.0

De voorouder van de blauwe vinvis was met zijn 3,5 meter echter niet veel groter dan de huidige dolfijnen. Wetenschappers schatten dat de blauwe vinvis circa 34 miljoen jaar geleden uit Janjucetus evolueerde.

In de miljoenen jaren daarna groeiden de blauwe vinvissen in omvang. Maar pas 2 à 3 miljoen jaar geleden groeide de blauwe vinvis uit tot een reus van meer dan 10 meter lang.

Blauwe vinvis kan meer dan 100 jaar worden

De blauwe vinvis wordt meestal rond de 80 jaar oud. De oudste blauwe vinvis die onderzoekers kennen, was echter 110 jaar oud. Daarmee is de blauwe vinvis een van de langstlevende zoogdieren op aarde. Alleen de gewone vinvis wordt ouder, soms wel 130 jaar.

Blauwe vinvissen zijn erg schuwe dieren, wat het moeilijk maakt om hun leeftijd te bepalen als ze nog leven. Onze informatie over de leeftijd van de blauwe vinvis komt vooral uit het onderzoek naar dode blauwe vinvissen. Door bijvoorbeeld de lagen oorsmeer te analyseren kunnen onderzoekers de leeftijd van de blauwe vinvis vrij nauwkeurig bepalen.

Blauwe vinvis poept zeven kleuren

Tegenwoordig kan de blauwe vinvis 33 meter lang worden en tot 200 ton wegen. Het voedsel van de blauwe vinvis bestaat uit krill: kleine, lichtgevende kreeftachtigen die in scholen tot wel 30.000 exemplaren zwemmen.

De blauwe vinvis in zee

De blauwe vinvis heeft een grijzige kleur die onder water blauwer lijkt, vandaar de naam blauwe vinvis.

© Shutterstock

De blauwe vinvis vangt overdag krill op een diepte van 100 meter en ’s nachts aan de oppervlakte. De duiken duren gemiddeld zo’n 20 minuten.

De lichtgevende krill zorgt ervoor dat de uitwerpselen van de blauwe vinvis soms de kleuren van een regenboog hebben.

De eerste acht maanden van het leven van de blauwe vinvis bestaat het menu echter uitsluitend uit vette moedermelk. Een kalf is minstens 6 meter lang wanneer het wordt geboren, na een verblijf van 10 tot 11 maanden in de baarmoeder.

Een blauwe vinvis en haar kalf

De blauwe vinvis zorgt goed voor haar kalf, daarom zwemmen ze vaak vlak bij elkaar.

© Shutterstock

De jongen van de blauwe vinvis drinken ongeveer 190 liter melk per dag en komen 3,6 kilo per uur aan – bijna 90 kilo per dag.

Als het kalf circa acht maanden oud is, gaat hij over op vast voedsel. Op dat moment is de kleine blauwe vinvis 15 meter lang en weegt hij rond de 23 ton.

Zo leeft de blauwe vinvis

1 / 3
123
De blauwe vinvis onder water

De blauwe vinvis kan zingen, en hij is kilometers ver te horen. Het hart van het zoogdier weegt evenveel als zeven volwassen mannen. En met zijn gigantische bek drinkt de blauwe vinvis enorme hoeveelheden water in één keer.

© Shutterstock/Lotte Fredslund

Jachtverbod redt de blauwe vinvis

De blauwe vinvis is zo gigantisch dat hij weinig natuurlijke vijanden heeft. Een doodenkele keer vallen orka’s de blauwe vinvis echter aan, vooral in de hoop om een jonge blauwe vinvis te kunnen verschalken.

Een blauwe vinvis kan snel zwemmen als hij wordt bedreigd – tot 55 km/h. Normaal zwemt de blauwe vinvis ongeveer 20 km/h.

VIDEO: Blauwe vinvis verdedigt zich tegen orka’s

Op dronebeelden zijn orka’s te zien die een blauwe vinvis aanvallen voor de kust van Monterey in Californië, VS. De blauwe vinvis slaat met zijn staart om de roofdieren weg te houden en weet te ontsnappen. De orka’s staken de achtervolging van de blauwe vinvis.

Maar zelfs een blauwe vinvis op topsnelheid kan niet ontsnappen aan zijn ergste vijand: de mens.

Begin 20e eeuw slachtten walvisvaarders duizenden blauwe vinvissen af, vooral bij het eiland South Georgia voor de kust van Antarctica.

Vóór de industriële revolutie dartelden er zo’n 240.000 blauwe vinvissen in de wereldzeeën. Toen het totale vangstverbod in 1966 van kracht werd, waren er nog maar een paar honderd blauwe vinvissen over.

De blauwe vinvis en zijn leefomgeving

De blauwe vinvis komt in de meeste zeeën voor. Hij leeft echter niet in de Middellandse Zee, de Oostzee, de Rode Zee en de Perzische Golf. Er zijn drie hoofdpopulaties blauwe vinvissen, die leven in de Noord-Atlantische Oceaan, de Noordelijke Stille Oceaan en op het zuidelijk halfrond.

© CC BY-SA 3.0

Volgens schattingen zijn er nu nog 10.000 tot 25.000 blauwe vinvissen over. En in het oude jachtgebied van de walvisvaarders bij South Georgia is de trend ook aan het keren.

South Georgia was vroeger een belangrijke voedings- en broedplaats voor blauwe vinvissen, maar van 1900 tot 1966 daalde de populatie met bijna 97 procent. Nu lijkt die weer gestaag te groeien.

In 2018 registreerden onderzoekers van de British Antarctic Survey slechts één blauwe vinvis voor de kust van South Georgia, terwijl ze tijdens hun expeditie in februari 2020 maar liefst 55 blauwe vinvissen voor het eiland waarnamen.

‘Voor zo’n zeldzame soort als de blauwe vinvis is dit een ongekend aantal waarnemingen, en dit duidt erop dat de wateren rond South Georgia opnieuw een belangrijke foerageerplaats voor deze zeldzame soort in de zomer zullen worden,’ vertelt onderzoeksleider dr. Trevor Branch aan de BBC.

IJstijd gaf de blauwe vinvis een boost

De blauwe vinvis is het grootste dier dat ooit op aarde heeft geleefd, en dit komt door een kettingreactie die begon met een weersverandering.

Volgens een Amerikaanse studie, in 2017 gepubliceerd in het tijdschrift Proceedings of the Royal Society B, werden de walvissen pas echt groot toen de klimaatveranderingen een explosie van nieuwe voedselbronnen in de oceanen veroorzaakte.

De Amerikaanse onderzoekers van de universiteit van Chicago onderzochten de historische groei van de walvissen door 63 uitgestorven walvisrassen te vergelijken met 13 bestaande walvissoorten.

Met computersimulaties konden wetenschappers zien dat de walvissen pas zo’n 2 à 3 miljoen jaar geleden langer dan 10 meter werden.

In die periode zorgde de ijstijd voor een instabieler klimaat met grotere temperatuurschommelingen, waardoor het voedsel van de walvissen in de oceanen werd verspreid, afhankelijk van de seizoenen.

Dit betekende dat de walvissen gedurende het jaar duizenden kilometers moesten migreren op zoek naar voedsel, en om over zulke grote afstanden te reizen is er een groter lichaam met een enorm vetdepot nodig.

De grote bek kon bovendien meer prooien tegelijk vangen, wat de walvis veel energie heeft bespaard.

Lees ook:

whale krill DK
Walvissen

Vinvis: hoe kunnen walvissen van krill leven?

3 minuten
Walvissen

Vrijwel onmogelijk: Hart van blauwe vinvis verbaast onderzoekers

3 minuten
Walvissen

Kleine dolfijn vestigt extreem duikrecord

3 minuten

Log in

Ongeldig e-mailadres
Wachtwoord vereist
Toon Verberg

Al abonnee? Heb je al een abonnement op ons tijdschrift? Klik hier

Nieuwe gebruiker? Krijg nu toegang!

Reset wachtwoord

Geef je mailadres op, dan krijg je een e-mail met aanwijzingen voor het resetten van je wachtwoord.
Ongeldig e-mailadres

Voer je wachtwoord in

We hebben een mail met een wachtwoord gestuurd naar

Nieuw wachtwoord

Enter a password with at least 6 characters.

Wachtwoord vereist
Toon Verberg