Our website does not support Internet Explorer.

To get the best experience on our website and of our content, please use a more modern browser like Edge, Chrome, Safari or similar.

Witte haai opent zijn bek.

Witte haai – kom dicht bij ’s werelds gevaarlijkste haai

De gewiekste witte haai heeft zich door miljoenen jaren evolutie ontwikkeld. Maar overbevissing en vervuiling bedreigen zijn bestaan, en dat heeft fatale gevolgen voor mariene ecosystemen.

Shutterstock

Vervuiling en visserij bedreigen witte haai

De witte haai is een van de meest gevreesde schepsels op aarde – en terecht: met 300 messcherpe tanden, een reukvermogen dat bloed op twee kilometer afstand kan waarnemen en een enorm gewicht van tot wel twee ton is de witte haai een geboren moordenaar.

Maar de witte haai moet veel banger zijn voor ons, dan wij voor hem. Door overbevissing, verlies van de leefomgeving en steeds meer plasticvervuiling zijn er nu al minder witte haaien.

De afname van het aantal haaien is verontrustend, omdat het duidt op de slechte staat van de kustecosystemen.
Dierenarts Chris Brown over de afname van haaien in Australië.

Het aantal witte haaien in Australisch vaarwater is vanaf de jaren 1960 afgenomen met wel 92 procent. In Zuid-Afrika gaat het niet veel beter, daar is in januari 2020 de eerste witte haai gespot in 20 maanden.

In de VS zijn er juist meer witte haaien, omdat het in 1997 verboden werd om haaien te vangen. Dat is echter niet genoeg om niet meer ‘kwetsbaar’ te zijn op de lijst met bedreigde diersoorten van het IUCN.

De status ‘kwetsbaar’ betekent voor de witte haai dat ‘er een groot risico is dat hij op langere termijn in het wild uitsterft’. Als dat gebeurt, is dat niet alleen een ramp voor de witte haai zelf.

Dode witte haai

De mens is een van de grootste gevaren voor de witte haai.

© Shutterstock

De witte haai staat boven aan de voedselketen en zorgt voor evenwicht in het kwetsbare en uitdagende mariene ecosysteem. Dierenarts Chris Brown leidde het onderzoek naar de enorme achteruitgang van de witte haai in Australië en legt uit:

‘Haaien spelen als aaseter en roofdier een belangrijke rol in het ecosysteem. Hun aanwezigheid is een indicatie voor een gezond ecosysteem. De afname van het aantal haaien is verontrustend, omdat het laat zien dat de kustecosystemen ook in slechte staat zijn.’

Witte haai laat tanden zien.
© Shutterstock

De tanden van de witte haai zijn gemaakt om te doden

Met zijn scherpe en gekartelde tanden scheurt de witte haai makkelijk vlees van botten, en als een tand in het heetst van de strijd losraakt, heeft de witte haai een eindeloze voorraad nieuwe tanden ter vervanging.

De witte haai heeft altijd vijf rijen tanden, waardoor hij een paar honderd tanden tegelijk in zijn bek heeft. Geschat wordt dat de witte haai tijdens zijn hele leven circa 20.000 tanden verslijt.

De tanden van de witte haai worden 7 cm groot, en de grootste bevinden zich aan het uiteinde van de kaak.

Hoewel 7 cm al heel groot is, staat niets in verhouding tot de tanden van ’s werelds grootste haai ooit: de prehistorische megahaai megalodon had tanden van wel 18 cm.

Witte haai regeert over de oceanen

Haaien komen al meer dan 400 miljoen jaar voor in de oceanen, lang voor er dino’s waren. De witte haai, met de Latijnse naam Carcharodon carcharias, is waarschijnlijk zes miljoen jaar geleden in de Grote Oceaan ontstaan.

Tegenwoordig komt de witte haai in alle zeeën met een temperatuur tussen 12 en 14 graden voor. De witte haai verblijft het liefst bij Zuid-Afrika, Australië en de VS, maar we moeten onszelf hier niet veilig rekenen.

De laatste jaren zijn er meerdere grote witte haaien gespot bij Schotland en de zuidkust van Engeland. Omdat de zeetemperatuur als gevolg van de opwarming van de aarde stijgt, kunnen er in de toekomst misschien wel witte haaien bij Nederland voorkomen.

Zo jaagt de witte haai

1 / 3
123
Witte haai gebruikt verschillende zintuigen bij de jacht.

De zintuigen van de witte haai hebben zich miljoenen jaren ontwikkeld. Het roofdier kan uitstekend ruiken en heeft twee extra zintuigen die hem tot een perfecte jager maken.

© Ken Ikeda Madsen

Hoe groot is ’s werelds grootste witte haai?

De witte haai is de grootste haaiensoort van deze tijd. Hij wordt meestal tussen de 4 en 5 meter lang en weegt tussen de 700 en 1800 kilo. Sommige witte haaien zijn nog groter.

In 2019 stuitten duikers op een witte haai van 2,5 ton, die van zijn snuit tot zijn staartpunt 6,5 meter was. Dat is de grootste witte haai ooit geregistreerd.

Deep Blue, zoals die witte haai wordt genoemd, was ongeveer 50 jaar oud, en onderzoekers denken dat de witte haai wel 70 kan worden.

VIDEO: Bekijk ’s werelds grootste witte haai

De witte haai Deep Blue werd in 2019 voor het laatst gezien bij Hawaï en het is een van de grootste witte haaien ooit. Deep Blue werd meerdere keren gespot, onder andere in 2017, toen ze waarschijnlijk zwanger was.

Witte haai is verantwoordelijk voor de meeste haaienaanvallen

Bij het zien van een haaienvin aan het wateroppervlak breekt bij de meeste badgasten het koude zweet uit. Een ontmoeting met de witte haai kan dan ook fataal zijn.

In 2019 werden volgens de International Shark Attack File (ISAF) wereldwijd 140 haaienaanvallen geregistreerd.

De witte haai zit naar schatting achter bijna 50 procent van alle haaienaanvallen. Daarom geldt hij als de gevaarlijkste haai die er is.

Overzicht: Geregistreerde haaienaanvallen van 1958 tot 2016

Haaienaanvallen wereldwijd

In totaal zijn in deze periode 2474 haaienaanvallen geregistreerd, waarvan iets meer dan de helft in de VS. Geschat wordt dat circa de helft van alle aanvallen door de witte haai gedaan is. Hiervan waren er 439 dodelijk.

© Sharkspotters.org

De witte haai doodt echter geen badgasten, omdat hij niet zo van mensenvlees houdt. De witte haai kan slecht zien, en als hij toch een mens aanvalt, is het meestal omdat de haai die verwart met zijn gebruikelijke prooi.

Drone waarschuwt surfer voor witte haai

De professionele surfer Matt Wilkinson was bij Sharpes Beach in de Australische deelstaat New South Wales op zoek naar de perfecte golf toen hij een witte haai tegenkwam. De 1,5 meter grote witte haai dook achter hem op en inspecteerde zijn bungelende benen achter het surfbord.

Gelukkig hapte het dier niet toe en werd Matt gewaarschuwd door de luidsprekers van een drone van de reddingsbrigade: ‘Er is een gevaarlijke haai in de buurt. Ga terug naar het strand.’ Eenmaal veilig aan wal zag de geschrokken surfer pas de beelden waardoor de dronepiloot hem had kunnen waarschuwen, net zoals ook op 34 andere stranden in New South Wales honderden keren per jaar gebeurt.

De drones zijn onderdeel van een project tegen haaienaanvallen dat bijna 5 miljoen euro kost. Het maakt mede gebruik van gps-boeien met haaienvallen en luisterposten langs de kust om gevaarlijke, gemerkte haaien, zoals witte haaien, op te sporen. Dat alles wordt verzameld in de app SharkSmart, waarop surfers en strandgasten live meldingen kunnen doen.

Onderzoek naar verteerde maaltijden van 40 jonge witte haaien bij Australië laat zien dat het dieet van de witte haai doorgaans bestaat uit 32 procent vis uit de middelste laag van de zee, zoals de Oost-Australische zalm, 17,4 procent vis van de zeebodem, zoals de zogeheten sterrenkijkers, 14,9 procent roggen – ook van de zeebodem – en 5 procent koraalvissen. Verder is het een mix van inktvis, andere haaien en ongeïdentificeerde vissen.

Maar op welke prooi hij ook jaagt, de witte haai benut altijd zijn scherpe zintuigen, en niet in de laatste plaats zijn reukvermogen.

De witte haai kan bijvoorbeeld een druppel bloed ruiken in 10 miljard druppels water, wat gelijk staat aan een bak met 100 liter. En dat zijn nog niet alle unieke eigenschappen van de witte haai.

De kaken van de witte haai zitten niet vast in zijn schedel. Ze zijn onder de schedel vastgemaakt met een stuk kraakbeen dat als een scharnier fungeert. Als de witte haai aanvalt, kan het scharnier de kaken naar voren duwen, waardoor de witte haai zijn bek nog verder open kan doen.

Het DNA van de witte haai roeit kanker uit

Bij het in kaart brengen van het genetisch materiaal van de witte haai, het zogeheten genoom, bleek in 2019 dat de witte haai over 67 unieke genen beschikt die het genoom stabieler maken en het DNA beschermen – onder meer tegen de kans op het vormen van kankercellen.

Het kankercijfer van de witte haai is daardoor een van de laagste onder gewervelde dieren ter wereld.

Onderzoekers hopen dat deze kennis over de genen van de witte haai inspiratie biedt voor gentherapieën, waarmee patiënten speciale op de genvarianten van de haai gebaseerde mutaties kunnen krijgen die hen beschermen tegen kanker.

Lees ook:

Haaien

Kom dicht bij ’s werelds gevaarlijkste haai

10 minuten
Haaien

Wetenschappers: Witte haai heeft verrassend eetpatroon

4 minuten
Haaien

Duikers stuiten op enorme witte haai

2 minuten

Log in

Ongeldig e-mailadres
Wachtwoord vereist
Toon Verberg

Al abonnee? Heb je al een abonnement op ons tijdschrift? Klik hier

Nieuwe gebruiker? Krijg nu toegang!

Reset wachtwoord

Geef je mailadres op, dan krijg je een e-mail met aanwijzingen voor het resetten van je wachtwoord.
Ongeldig e-mailadres

Voer je wachtwoord in

We hebben een mail met een wachtwoord gestuurd naar

Nieuw wachtwoord

Enter a password with at least 6 characters.

Wachtwoord vereist
Toon Verberg