Our website does not support Internet Explorer.

To get the best experience on our website and of our content, please use a more modern browser like Edge, Chrome, Safari or similar.

De megalodon – de grootste haai aller tijden

De megalodon – de grootste haai aller tijden

De megalodon is de grootste haai die ooit in de oceaan heeft rondgezwommen. Hij woog evenveel als 18 volwassen mannetjesolifanten en had vijf rijen enorme, gekartelde tanden aan weerszijden van zijn kaak. Als er een tand losraakte wanneer de haai in een prooi beet, had deze ultieme killerhaai altijd wel een reservetand tot zijn beschikking.

De megalodon was de schrik van de zee

Een gigantisch gedrocht met een mond vol met slagersmessen, dat alle uithoeken van de oceanen afspeurde in zijn eeuwige zoektocht naar een vers stukje vlees.

Zo zou je de grootste haai aller tijden, de megalodon, kunnen beschrijven. De enorme oerhaai was namelijk tot 18 meter lang en kon maar liefst 50 ton wegen, wat overeenkomt met het gewicht van 18 volwassen mannetjesolifanten.

En om de perfecte killerhaai te zijn, had de megalodon een gigantische bek met honderden tanden die elke prooi aan flarden kon scheuren.

Megalodon kaak

De kaak van de megalodon was meerdere meters breed en meerdere meters hoog. De grootste kaak was 2,7 meter hoog en 3,4 meter breed.

De megalodon had enorme tanden

Omdat het lichaam van haaien voornamelijk bestaat uit afbreekbaar kraakbeen, zijn er weinig goed bewaarde overblijfselen van een megalodon gevonden. De rugwervels en tanden zijn echter overal ter wereld opgedoken, en vooral de tanden getuigen van de grootte en het dieet van de megalodon.

De megalodon had ongeveer 276 tanden die tot 18 centimeter groot konden zijn. Ze zaten in vijf rijen in de boven- en onderkaak. De megalodon had daarom altijd extra tanden tot zijn beschikking voor het geval dat er een aantal losraakten tijdens de strijd met een prooi.

Megalodontanden in rijen

De megalodon was een gewelddadige killerhaai en had daarom maar liefst vijf rijen met tanden.

De tanden van de megalodon waren scherp en gekarteld en daardoor waren ze ideaal om vlees van een bot af te kluiven. Maar de prooien die in de 3 meter grote bek van de megalodon terechtkwamen, waren niet zo groot.

Aan de hand van bijtafdrukken op fossielen hebben de wetenschappers kunnen concluderen dat de megalodon eigenlijk de voorkeur gaf aan prooien die veel kleiner waren dan hemzelf, zoals schildpadden, zeehonden en kleine baleinwalvissen.

Diezelfde voorkeuren zijn ook te zien bij de witte haai, die ook voornamelijk op kleine hapjes jaagt.

megalodon tand

Deze tand van een megalodon is iets meer dan 15 centimeter lang en is dus niet de grootste tand die is gevonden van deze enorme haai.

Maar al waren de prooien klein, de hoeveelheid voedsel was groot. Wetenschappers denken namelijk dat de megalodon ongeveer 1100 kilo vlees per dag verorberde.

En met een bijtkracht van rond de 18 ton, vijf keer zoveel als die van de T. rex, bestaat er geen twijfel over dat de megalodon kon eten wat hij wilde, wanneer hij maar wilde.

Het uitsterven van de megalodon is veelbesproken

De megalodon leefde 20 miljoen jaar geleden in de oceanen. Tot onlangs was men het erover eens dat de oerhaai rond de 2,6 miljoen jaar geleden uitstierf.

In 2018 ontdekten wetenschappers echter dat de megalodon waarschijnlijk al een miljoen jaar eerder ten onder ging, dus 3,6 miljoen jaar geleden. Het bleek dat alle fossiele resten die te boek stonden als minder dan 3,6 miljoen jaar oud, onjuist gedateerd of van andere soorten waren.

Maar waarom verdween de oerhaai überhaupt? Onderzoek heeft in de loop van de tijd in verschillende richtingen gewezen.

Een supernova veroorzaakte massale sterfte in de oceanen

Jarenlang was de verklaring dat de megalodon samen met allerlei andere prehistorische zeedieren stierf tijdens een massale sterfte, veroorzaakt door kankerverwekkende kosmische straling uit een dichtbijzijnde supernova.

Deze gebeurtenis vond ongeveer 2,6 miljoen jaar geleden plaats en stemt dus niet overeen met wat het meest recente onderzoek heeft aangetoond over het tijdstip van uitsterven van de megalodon.

Warm klimaat en hoge lichaamstemperatuur

Recentere onderzoeken suggereren dat een stijgende zeetemperatuur het einde van de megalodon betekende.

Aan de hand van de koolstof- en zuurstofisotopen in de tanden van de megalodon konden de wetenschappers vaststellen dat de enorme haai een lichaamstemperatuur had van tussen de 35 en 40 °C. Met een dusdanig hoge lichaamstemperatuur had de megalodon ook een hoge stofwisseling, waardoor hij regelmatig grote maaltijden nodig had.

En dat werd een probleem toen het klimaat warmer werd.

De hoge zeetemperatuur heeft vermoedelijk veel zeedieren naar koeler water doen verhuizen, wat de onderzeese jachtvelden van de megalodon waarschijnlijk veel leger heeft gemaakt en de overleving van het dier heeft bedreigd.

De megalodon werd weggeconcurreerd door de witte haai

Volgens het nieuwste onderzoek bracht de witte haai de reuzenhaai uiteindelijk de doodsteek toe.

De witte haai, in het Latijn Carcharodon carcharias, ontstond waarschijnlijk zes miljoen jaar geleden in de Stille Oceaan. Twee miljoen jaar later, dus vier miljoen jaar geleden, begon deze haai zich naar andere oceanen te verspreiden en drong hij het territorium van de megalodon binnen.

Hier heeft de gulzige witte haai waarschijnlijk de megalodon het onderspit doen delven, omdat de witte haai kleiner en wendbaarder was en daardoor eenvoudiger op kleine prooien kon jagen, waar beide haaien de voorkeur aan gaven.

Megalodons familielid: Megalolamna Paradoxodon

Wetenschappers ontdekken de neef van de megalodon

In 2016 ontdekte een internationaal team van wetenschappers dat de megalodon niet de enige dodelijke haai was die in de prehistorische oceanen rondzwom. Door gebitten die zijn gevonden in Noord-Amerika, Zuid-Amerika en Azië te analyseren, ontdekten de wetenschappers dat er een tot nu toe onbekend familielid bestond van de megalodon, namelijk de Megalolamna Paradoxodon.

Megalolamna was met zijn lengte van 3tot 7meter veel kleiner dan de megalodon. Maar grootte doet er niet altijd toe.

Want al waren de grootste tanden van de megalolamna ‘slechts’ 4,5 centimeter, de voortanden waren ideaal voor het verscheuren van een prooi, terwijl de kiezen het vlees konden vermalen.

Het verschil tussen de megalodon en de huidige witte haai

De huidige witte haai behoort tot de Lamnidae-familie en het geslacht Carcharodon. Eerder dachten wetenschappers dat de megalodon daar ook onder viel – vandaar de naam Carcharodon megalodon, die in zekere mate nog steeds wordt gebruikt voor de megalodon.

Die inschatting werd echter vooral onderbouwd door oppervlakkige onderzoeken van de gebitten van de twee haaien, en de wetenschappers zijn het er vandaag de dag over eens dat de megalodon in feite behoort tot de familie Otodontidae en het geslacht Carcharocles.

De twee haaien verschillen ook qua uiterlijk. De wetenschappers veronderstellen dat de megalodon, vergeleken met de grote witte haai, een kortere neus, plattere kaak en grotere borstvinnen had om zijn lengte en gewicht te kunnen dragen.

Het grootste zichtbare verschil tussen de megalodon en de witte haai is zijn omvang.

Terwijl de megalodon tussen de 10 en 18 meter lang was en tussen de 30 en 50 ton woog, is de witte haai slechts 5 tot 6 meter lang en kan hij tot 3 ton wegen.

Het verschil tussen de megalodon en de witte haai

Ook wanneer een megalodon klein van stuk was, was hij toch groter dan de grootste witte haai

© Lasse Alexander Lund-Andersen

Beide haaien worden gekenmerkt door hun opvallend scherpe, gekartelde tanden.

Maar terwijl de tanden van de megalodon tot 18 centimeter lang konden zijn, zijn de grootste tanden die ooit zijn gevonden van een witte haai ‘slechts’ 7,6 centimeter.

Een tand van een megalodon en van een witte haai

Hier wordt een tand van een megalodon vergeleken met een tand van een witte haai.

Kan de megalodon nog steeds in leven zijn?

De megalodon staat in de populaire cultuur in het middelpunt van de belangstelling. En de vraag in hoeverre het enorme roofdier nog steeds in de diepte op de loer ligt, is al meerdere keren aan de orde geweest.

De wetenschappers zijn het erover eens dat een dier dat zo groot is, niet zou kunnen bestaan zonder dat we van zijn bestaan af zouden weten.

Want al is een groot gedeelte van de oceanen nog niet onderzocht, toch zou een roofdier als de megalodon sporen achterlaten, bijvoorbeeld in de vorm van bijtafdrukken in prooien of afgebroken tanden die van recentere datum zijn.

Lees ook:

Haaien

‘Crèche’ voor witte haaien ontdekt

3 minuten
Haaien

Enorme witte haai overrompelt duikteam

9 minuten
Haaien

Wetenschappers: Witte haai heeft verrassend eetpatroon

4 minuten

Log in

Ongeldig e-mailadres
Wachtwoord vereist
Toon Verberg

Al abonnee? Heb je al een abonnement op ons tijdschrift? Klik hier

Nieuwe gebruiker? Krijg nu toegang!

Reset wachtwoord

Geef je mailadres op, dan krijg je een e-mail met aanwijzingen voor het resetten van je wachtwoord.
Ongeldig e-mailadres

Voer je wachtwoord in

We hebben een mail met een wachtwoord gestuurd naar

Nieuw wachtwoord

Enter a password with at least 6 characters.

Wachtwoord vereist
Toon Verberg