Oude muizen worden weer piepjong

De mens heeft altijd gedroomd van de bron van de eeuwige jeugd, die de leeftijd een paar decennia kan terugdraaien. En misschien wordt deze droom binnenkort wel werkelijkheid.

Door gentechnologie en medicatie te combineren gaat Ronald DePinho van de Harvard Medical School in Boston (VS) de strijd aan met de zogeheten telomeren, die in belangrijke mate bepalen wanneer we sterven.

Telomeren zijn puntjes aan het uiteinde van alle chromosomen, en worden korter bij elke celdeling. Als de telomeren een kritieke lengte hebben bereikt, stopt de genetische klok en sterft de cel. De hersenen, organen en spieren raken hierdoor geleidelijk aan verzwakt, en er ontstaan rimpels in de huid.

De cellen kunnen echter het enzym telomerase vormen, dat de telomeren herstelt en zo het verouderingsproces afremt. Alleen stamcellen produceren voldoende telomerase om de klok stil te zetten. Andere cellen maken zo weinig telomerase aan dat het enzym de afbraak van de telomeren niet kan tegengaan. Het kan de onvermijdelijke dood van de cel slechts uitstellen.

Muizen ouder gemaakt

Ronald DePinho wilde weten welke rol telomerase speelt bij het verouderingsproces van muizen. Met behulp van gentechnologie modificeerde hij het gen dat de telomerase aanmaakt. Daartoe voorzag hij het gen van een ‘aan-uitknop’, die de onderzoekers met behulp van een soort medicatie konden bedienen.

De knop was standaard ingesteld op ‘uit’, waardoor er geen telomerase werd aangemaakt in de lichaamscellen. De gemodificeerde muizen verouderden daardoor razendsnel. Al voordat ze één jaar oud waren, zagen de onderzoekers duidelijke ouderdomsgebreken. DePinho beschrijft het zo:

‘Naar menselijke maatstaven hebben ze het lichaam van een 90-jarige, hoewel ze pas 50 zijn.’

De sterk verouderde muizen van één jaar oud werden nu in twee groepen verdeeld. Een van de groepen kreeg het medicijn dat de productie van telomerase door de cellen weer in gang zet.

Behandelde muizen werden stuk jonger

Nadat de behandelde muizen zo in slechts vier weken hun telomeren hadden verlengd, vertoonden ze drastische tekenen van verjonging. Het verschil met hun onbehandelde, even oude soortgenoten was opvallend.

In korte tijd werden hun verschrompelde testikels twee keer zo groot. De zaad-kwaliteit van onbehandelde mannetjes was zo slecht dat ze na een paring met normale vrouwtjes slechts drie jongen kregen, terwijl behandelde mannetjes zo viriel en vruchtbaar waren dat ze wel zes jongen per worp verwekten.

De behandeling deed ook wonderen voor de verouderde hersenen van de muizen. Het hersengewicht nam met 15% toe en de isolerende vetlaag rond de neuronen werd dikker.

Natuurlijk verouderingsproces afgeremd

De milt en de darmen lieten hetzelfde beeld zien: vier weken na de behandeling was de milt 50% zwaarder geworden.

De methode moet echter met terughoudendheid toegepast worden, want de bijwerkingen kunnen ernstig zijn. Ronald DePinho:

‘Ik denk dat een verhoogde productie van telomerase op latere leeftijd remmend kan werken op verouderingsprocessen. Maar er moet ook niet te veel telomerase aangemaakt worden, want dan kunnen de cellen uitgroeien tot kankercellen.’