Slank door kou en ijle lucht

Dit is bijna te mooi om waar te zijn: als je te veel vet op je buik en op je heupen hebt, hoef je alleen maar de cellen te activeren die overtollig vet verbranden – en je bent van je irritante zwemband af. Moeizame joggingtochten en vervelende bezoekjes aan het fitnesscentrum zijn algauw verleden tijd.

Het klinkt als pure fantasie, maar de nieuwste onderzoeksresultaten duiden erop dat het werkelijkheid kan worden. Die wondercellen, de zogeheten bruine vetcellen, bestaan namelijk niet alleen bij kinderen en jongeren, maar ook – en dat is nieuw – bij volwassenen.

Stofwisselingsexpert Stephan Herzig van het kankeronderzoekscentrum in het Duitse Heidelberg ziet perspectief in het bruine vet. Er is weliswaar nog geen direct verband tussen bruine vetcellen en overgewicht bij mensen aangetoond, maar bij muizen hebben onderzoekers het lichaamsgewicht teruggebracht met deze cellen. Er doemt een geheel nieuwe geneeskundige strategie op die ernaar streeft het energieverbruik te verhogen in plaats van de trek te verminderen.

Vetverbranding werkt niet meer

De bekende witte vetcellen slaan het vet uit onze maaltijden op. Dat vet wordt een energiedepot waaruit we kunnen putten als we fysiek actief zijn. En actief zijn we in onze ontwikkelings-geschiedenis veel geweest, maar nu niet meer, zeker niet in westerse industrielanden. Hier wachten de witte vetcellen vergeefs op een teken om vet ter verbranding aan het lichaam af te staan, maar dat gebeurt dus niet. Het resultaat kennen we maar al te goed: vetrolletjes op buik en heupen, een te breed achterwerk en te dikke dijen.

Bruin vet gedraagt zich anders. Bij volwassenen zit het in klompjes boven de sleutelbeenderen, rond de nieren en langs de ruggengraat – en ook tussen de witte vetcellen, hebben wetenschappers recentelijk ontdekt. De cellen werden het eerst bij baby’s gevonden, die er warmte mee produceren als ze het koud hebben. Bruine vetcellen slaan vet dus niet op in de gebruikelijke zin, maar verbruiken het vet van de witte cellen door ‘de energie direct door de schoorsteen te verstoken’, zoals Herzig zegt. Ze zijn bruin omdat ze zwaar beladen zijn met mitochondriën, de ‘kerncentrales’ van de cellen, die uit ijzerhoudende eiwitten bestaan.

Helaas neemt de hoeveelheid bruin vet af als we opgroeien. Het verlies is het minst bij slanke vrouwen en het sterkst bij oudere, te zware mannen: een teken dat het vet gunstige eigenschappen kent. Het is nog niet geheel en al inzichtelijk hoeveel bruin vet er bij volwassenen overblijft, en dat we het nog hebben wil helaas niet zeggen dat het vanzelf slank maakt. Alexander Pfeifer, hoogleraar aan de universiteit van Bonn, meent dat 50 gram bruin vet genoeg is om vijf kilo wit vet per jaar kwijt te raken, maar alleen als het geactiveerd wordt. Onderzoekers werken daarom aan het omzetten van wit vet in bruin vet, maar ook aan een manier om de vetcentrales op te stoken.