Waarom zijn landdieren nu kleiner?

Hoe komt het dat veel landdieren op aarde – en niet alleen de dinosauriërs – in de prehistorie zoveel groter waren?

1 september 2009

Onder de dinosauriërs, die 65 miljoen jaar terug uitstierven, bevonden zich gigantisch grote dieren. Maar ook andere soorten kenden reuzenexemplaren, die veel groter waren dan hun huidige vertegenwoordigers. Voorbeelden zijn de Megatherium, een grondluiaard, die zes meter kon worden en tot 11.000 jaar geleden rondliep op de Zuid-Amerikaanse grasvlaktes, en de reuzenbeer Arctodus simus, met een gewicht van bijna 1000 kilo het grootste roofdier van alle zoogdieren op land. In het dinotijdperk leefde de krokodilachtige Deinosuchus, ofwel terreurkrokodil. Hij kon zeker 11 meter lang worden; zijn schedel alleen al was twee meter. Als bepaalde soorten buitengewone proporties aannemen, noemen zoölogen dat (acro-)gigantisme. We weten niet waarom sommige soorten onder bepaalde omstandigheden uitschieten, maar reuzengroei kan een poging tot overleven zijn. Olifanten zijn bijvoorbeeld zo groot dat ze niet aangevallen worden door roofdieren, zoals de leeuw; behalve dan jonge en zwakke olifanten. Planteneters kunnen zich echter alleen tot giganten ontwikkelen in een leefomgeving met grote, makkelijk toegankelijke planten. En als planteneters groot worden, kunnen roofdieren zich op hun beurt ontwikkelen tot dieren met een reusachtige omvang. Maar hoewel ze als reuzendier voordelen hebben, zijn ze ook kwetsbaar voor veranderingen in hun omgeving. Als de hoeveelheid planten afneemt, redden grote planteneters het niet. En omdat grote roofdieren afhankelijk zijn van relatief grote prooien – het kost te veel energie om genoeg kleine dieren te vangen – zullen ze daarom ook verdwijnen. Aan het eind van de vorige ijstijd, zo’n 10.000 tot 12.000 jaar geleden, stierven veel grote zoogdieren uit, zoals de mammoet, de grondluiaard en het reuzenhert. Veel zoölogen denken dat dit komt door de combinatie van jacht en klimaatveranderingen.

Bekijk ook ...

ONTVANG DE NIEUWSBRIEF VAN WETENSCHAP IN BEELD

Je ontvangt je gratis special, Onze extreme hersenen, als download zodra je je hebt aangemeld voor onze nieuwsbrief.

Ook gelezen

Niet gevonden wat je zocht? Zoek hier: