Hydrogen bomb Bikini Island 1954

Alternatieve koolstof 14-methode dateert oude moord

Toen Judith Bartlett op een dag in 1964 naar haar werk ging, wist ze nog niet dat ze haar kinderen voor het laatst had gezien. In 2009 werd haar skelet gevonden, en met een bijzondere koolstof 14-methode is bepaald wanneer ze overleden is.

19 augustus 2015 door Rolf Haugaard Nielsen

Judith Bartlett, moeder van drie kleine kinderen, werd voor het laatst gezien toen ze in 1964 naar haar werk ging. De 28-jarige vrouw verdween spoorloos.

Tientallen jaren dachten de kinderen dat hun moeder hen in de steek had gelaten en elders een nieuw leven was begonnen. Maar in 2009 werd een skelet gevonden in een afgelegen gebied op 100 kilometer van het plaatsje Bathurst in Australië, waar de vrouw gewoond had.

Na de macabere vondst in de woestenij dacht de politie meteen aan moord. Later bleek uit een DNA-profiel dat de overblijfselen van Judith Bartlett waren. Maar er ontbrak nog een belangrijk stukje van de puzzel: de rechercheurs wisten niet wanneer ze was overleden.

Politie wendt zich tot koolstof 14-expert

Daarom nam de Australische politie in 2013 contact op met de archeologe Fiona Petchey van de Nieuw-Zeelandse Waikato University. Zij is een deskundige op het gebied van koolstof 14-datering.

Alle levende wezens hebben een bepaalde hoeveelheid koolstof 14 in hun cellen, die in verhouding staat tot de concentratie in de atmosfeer. Pas als een organisme sterft en geen koolstof meer opneemt, daalt het koolstof 14-gehalte in het lichaam vanwege het radioactieve verval. Aan de hand hiervan kan het moment van overlijden worden vastgesteld.

De gebruikelijke koolstof 14-methode is echter onbruikbaar voor organismen die de afgelopen 200 jaar hebben geleefd. Dat komt doordat de door mensen veroorzaakte uitstoot van kooldioxide het gehalte radioactief koolstof 14 in de atmosfeer zodanig heeft verlaagd ten opzichte van het gehalte gewone koolstof dat het onmogelijk is om resten uit deze periode nauwkeurig te dateren.

Bijzondere koolstof 14-methode toegepast

Maar Fiona Petchey had nog een troef achter de hand. Ze is een pionier op het gebied van onderzoek naar een speciale variant van koolstof 14-datering, die gebaseerd is op de atmosferische proeven met atoom- en waterstofbommen in de jaren tussen 1952 en 1963. Bij deze kernproeven kwamen grote hoeveelheden neutronen vrij, waardoor het gehalte radioactief koolstof 14 in de atmosfeer sterk toenam.

De concentratie bereikte begin jaren 1960 zijn hoogtepunt: toen was het gehalte koolstof 14 verdubbeld in verhouding tot de natuurlijke inhoud in de atmosfeer. Op basis van die kennis kon Fiona Petchey in 2013 vaststellen dat Judith Bartlett onmiddellijk na haar verdwijning in 1964 om het leven is gekomen. De zaak is nog niet opgehelderd, maar wordt door de Australische politie als een moord beschouwd.

Kernwapens stuurden grote hoeveelheden koolstof 14 de atmosfeer in:

Onder normale omstandigheden wordt koolstof 14 gevormd wanneer deeltjesstraling van de zon of uit de ruimte op atomen in de atmosfeer botst. Hierbij ontstaan vrije neutronen. Als die neutronen op stikstof 14 in de atmosfeer botsen, wordt de stikstof omgezet in radioactieve koolstof 14.

Bij de atmosferische kernproeven kwamen er zeer veel neutronen vrij, waardoor in de jaren erna het gehalte koolstof 14 sterk steeg.

? 1945: De atoombommen op Hiroshima en Nagasaki (37 kiloton).

? 1954: De VS testen voor het eerst een waterstofbom op het atol Bikini in de Stille Oceaan (15 megaton).

? 1961: De Sovjet-Unie doet een aantal atmosferische kernproeven met waterstofbommen (de Tsar Bomba) op Nova Zembla in het hoge noorden van Siberië (50-58 megaton).

? 1963: De kernmachten maken een einde aan atmosferische kernproeven.

? Na het verdrag van 1963: Het gehalte koolstof 14 in de atmosfeer daalt doordat het opgenomen wordt door alle levende organismen op aarde.

? Na 2020: Tegen deze tijd zijn de sporen van de kernproeven zo klein geworden dat de koolstof 14-methode geen nauwkeurige dateringen meer oplevert.

Koolstof 14 dateerde lijkwade van Turijn

De koolstof 14-methode is niet alleen bij moordzaken toepasbaar. Ook de raadselachtige lijkwade van Turijn, waar een gelaatsafdruk van Jezus op zou staan, is met de methode geanalyseerd – met een verrassende uitkomst. Lees meer in ons artikel over koolstof 14-datering:

Judith Bartlett

Foto: NSW Police

Judith Bartlett verliet haar huis op een dag in 1964 en kwam nooit meer terug. Haar kinderen dachten dat hun moeder hen in de steek gelaten had.

In 2013 stelde de onderzoekster Fiona Petchey vast dat Judith Bartlett onmiddellijk na haar verdwijning overleed. De Australische politie gaat uit van moord.

Bekijk ook ...

ONTVANG DE NIEUWSBRIEF VAN WETENSCHAP IN BEELD

Je ontvangt je gratis special, Onze extreme hersenen, als download zodra je je hebt aangemeld voor onze nieuwsbrief.

Ook gelezen

Niet gevonden wat je zocht? Zoek hier: