Astronauten bouwen een filteradapter

Tot opluchting van Haise heeft het controlecentrum dit probleem al zien aankomen en een oplossing bedacht. Woensdagochtend horen de astronauten dat ze een aantal dingen bij elkaar moeten zoeken.

De bedoeling is dat ze een vierkante doos gaan bouwen waar de filters van de Odyssey in passen, een soort adapter.

‘Het is net of je een modelvliegtuig bouwt, alleen heeft het resultaat meer weg van een brievenbus,’ zegt Joe Kerwin, een medewerker in het controlecentrum. Als de astronauten alle
onderdelen hebben gevonden, legt Kerwin uit wat ze moeten doen. Om stroom te sparen hebben ze het beeldscherm uitgezet, dus alle communicatie gaat via de radio. Kerwin moet al zijn onderwijstalent gebruiken om de uitleg eenvoudig te houden.

‘Nu moeten jullie de tape pakken en deze afknippen in stukken van ongeveer 90 centimeter, dus circa een armlengte. Vervolgens maak je hiermee twee riemen die je om de doos spant,’ begint Kerwin.

Een uur later hebben Lovell en Swigert twee ‘brievenbussen’ gemaakt. Als Haise er een aansluit op de luchtzuivering, daalt het kooldioxidegehalte in de lucht meteen tot het normale niveau. Hij kan een glimlach niet onderdrukken: hier zitten ze dan, omgeven door apparatuur van miljoenen dollars, maar als het erop aankomt zijn de kaft van een handleiding, twee plastic zakken, een rol plakband en een paar sokken eigenlijk veel meer waard.

De hele wereld leeft mee

Het controlecentrum is onafgebroken bezig om de astronauten naar huis te krijgen. Vanuit alle hoeken van de VS zijn experts opgeroepen, in vele kantoren branden de lichten nog lang. Overal ter wereld is de aandacht de komende uren en dagen gericht op de drie maanreizigers in hun ruimteschip.

Van Tokio tot Toronto, van Bangkok tot Berlijn, de kranten staan er vol van. Uitzendingen via tv en radio worden geregeld onderbroken voor het nieuws uit de ruimte. Paus Paulus VI bidt in Rome met tienduizenden gelovigen voor de veilige terugkeer en bij een religieus feest in India bidden honderdduizenden pelgrims voor de Amerikaanse astronauten. De missie van de Apollo 13 was niet slechts een voetnoot in de geschiedenis van de ruimtevaart, zoals gezagvoerder Lovell dacht voordat hij aan de reis begon, maar een dramatisch avontuur waar de hele wereld bij meeleeft. Ondanks de massale steun kan niemand op aarde zich echter voorstellen hoe het is aan boord van dat ene, kapotte ruimtevaartuigje.

Geen enkele procedure wordt nog gevolgd, de bemanning moet continu improviseren en omdat de verwarming is uitgezet, hebben ze te maken met een kou die tot op het bot gaat. De besturings­module die nu alleen dienstdoet als slaapkamer – ‘upstairs bedroom’ wordt hij genoemd – is ijskoud en het condensvocht loopt langs alle muren, ramen en instrumentenpanelen. Het is zo koud en vochtig dat hun tanden klapperen en als de astronauten er uiteindelijk in slagen om even in slaap te vallen, is het nooit meer dan twee of drie uur aan een stuk.

Het eten dat is opgeslagen in de keuken van de besturingsmodule is ook ijskoud en als Lovell wat worstjes gaat halen, ontdekt hij dat ze zo goed als bevroren zijn. De Odyssey lijkt meer op een enorme koelkast dan een slaapkamer. De drie astronauten trekken nog een extra lange onderbroek aan.

Ook Swigert heeft last van de ijzige kou: zijn voeten zijn drijfnat geworden en bijna bevroren nadat hij in een plas water is gestapt – de drinkwatertank van de Odyssey was namelijk gaan lekken. Hoe hij ook wrijft en doet, het lukt hem niet om zijn voeten weer warm te krijgen. Maar al is het een schrale troost, hij is nog altijd beter af dan Fred Haise, die last heeft van een ernstige blaasontsteking. De astronauten hebben sinds het versturen van hun eerste noodsignaal geen gebruik kunnen maken van het systeem dat de urine in de ruimte loost. Al drie dagen plassen ze in plastic zakjes en bekers die ze vervolgens wegschuiven in een hoekje.

Als ze het erg druk hebben doen ze hun behoefte in een speciaal ontworpen zak in hun ruimtepak, maar als gevolg hiervan zitten ze soms urenlang in hun eigen urine. Door deze noodoplossing is Haise ziek geworden – plassen doet ontzettend pijn en hij is volkomen uitgeput door koorts.

Naarmate de uren verstrijken, verspreidt de kou van de besturingsmodule zich naar de Aquarius. De temperatuur is daar gedaald tot ongeveer 5°C. Ook het vocht heeft zich verspreid en alles is bedekt met een dunne laag dauwdruppels. Als de astronauten willen bekijken wat een bepaalde meter aangeeft, moeten ze hem eerst afdrogen met een doek.

Ze vragen zich bovendien af of de elektronische apparatuur niet beschadigd is door het vocht. Het is duidelijk dat er vocht in alle instrumenten van de besturingsmodule zit.

De Aquarius, die voor de mannen de reddingssloep is, werkt nog zonder problemen, maar het is de Odyssey die ze uiteindelijk veilig thuis moet brengen. En zelfs de allerkleinste kortsluiting in het ruimteveer kan al fataal zijn.

De astronauten zetten deze gedachte van zich af, kruipen tegen elkaar om de lichaamswarmte vast te houden en wachten op nieuws vanuit Houston. Daar is iedereen druk in de weer om te bedenken wat de bemanning moet doen om de Odyssey weer aan de praat te krijgen en voor te bereiden op de reis door de aardse atmosfeer van de volgende dag.

Hoe langer het duurt voordat de astronauten te horen krijgen wat ze moeten doen, des te minder tijd ze hebben om de procedures te bestuderen – en hun levens hangen ervan af. Op donderdagavond meldt een vluchtleider zich via de radio.

Hij komt direct ter zake: ‘Hallo Aquarius, horen jullie mij? Ik zal meteen van wal steken.’

Het duurt twee uur voordat alle instructies zijn doorgegeven. Hij beschrijft elke instelling van het instrumentenpaneel en elke toets van de computer. Hij verzekert de astronauten tot slot dat alle instructies door de reservebemanning zijn getest in een simulator.

‘We hebben rekening gehouden met alles wat er mis kan gaan,’ zegt de vluchtleider.

‘Dat mag ik hopen,’ zegt Swigert, ‘want morgen is het uur der waarheid.’

Houston ziet de Odyssey niet aankomen

‘Lanceren,’ zegt Lovell, en Swigert drukt op de knop. Met veel lawaai komt de besturingsmodule los.

Lovell krijgt rillingen als hij de besturingsmodule voorbij ziet trekken.

‘De zijkant van de module is weg! Kijk eens naar buiten!’ roept hij. Er hangen wrakdelen uit een groot gat en de zijkant is door de explosie weggeblazen. Een schrikbarend gezicht. Met stomheid geslagen haasten de astronauten zich om foto’s te maken van de schade – ze hadden een kleine lekkage verwacht, maar niet deze enorme ravage. Terwijl de servicemodule langzaam in de verte verdwijnt, zetten de astronauten de accu’s aan en dan komt de Odyssey weer tot leven. Opgelucht constateren ze dat alle systemen het doen.

Rond negen uur ’s morgens hebben de mannen alle overbodige spullen verplaatst naar de Aquarius. Dan koppelen ze hun trouwe maanlander los en ze sturen hem terug de ruimte in. ‘Vaarwel Aquarius, en bedankt,’ zeggen Lovell, Haise en Swigert.

Als ze drie uur later vastzitten in hun gordels, klaar voor het laatste deel van hun reis, merken ze hoe de pikzwarte ruimte langzaam wijkt voor het zachte blauwe licht van de aarde. Even later vliegt de Odyssey met hoge snelheid de atmosfeer binnen, richting het zuidelijke deel van de Grote Oceaan.

De medewerkers van de NASA, de familieleden van de astronauten en miljoenen kijkers zitten op het puntje van hun stoel. Minutenlang is er geen enkel contact met het ruimtevaartuig maar Houston probeert de stilte te doorbreken. ‘Odyssey, this is Houston. Standing by,’ zegt Joe Kerwin. Het is nu of nooit en iedere seconde lijkt een eeuwigheid – zowel voor de astronauten als voor de mensen op aarde. En het is nog niet eens zeker of het mechanisme dat de parachutes moet uitvouwen wel werkt.

Het ziet er niet goed uit. Televisiecamera’s op het reddingsschip USS Iwo Jima speuren tevergeefs de hemel af. De tijd verstrijkt. Pas als het kegelvormige vaartuigje om 12.07 uur achter de wolken vandaan komt, barst de hele wereld in juichen uit.

Kort daarna landt de Apollo 13 met een plons bij de kust van Samoa in zee, op slechts zes kilometer van het reddingsschip. In het controlecentrum in Houston stijgt al snel een dichte rookwolk op van de sigaren die worden uitgedeeld om de goede afloop te vieren. De astronauten aan boord van de Odyssey hebben voorlopig alleen hun eigen ademwolken.

Pas als de duikers even later het luik van het ruimtevaartuig openen, maakt de ijzige kou plaats voor een behaaglijke tropische warmte. Jim Lovell, Fred Haise en Jack Swigert ademen opgelucht de frisse lucht van de zee en van de aarde in.

‘Mooie landing in de inktblauwe zee van een prachtige, prachtige planeet.’ Zo beschrijft Lovell later de plons die de geschiedenis in zou gaan als de meest geslaagde landing van het Apollo-programma. Een aantal maanden later stelt de NASA vast dat een kortsluiting tussen twee leidingen de oorzaak was van de explosie in de zuurstoftank. Voor de NASA was de missie ‘een succesvol fiasco’. Het vertrouwen in het ruimtevaartprogramma is echter weg.

De volgende missie is doorslaggevend voor de toekomst van het Apollo-programma. Een daverend succes is de enige optie. Als de astronauten in de Apollo 14, op 31 januari 1971, wachten op lancering, rust het toekomstige onderzoek van de maan op hun schouders. Ze staan onder een enorme druk.

• Vorige Pagina 3 van 3