Zijn er op de zeebodem ook aardverschuivingen?

11 december 2013

Ik heb gehoord dat een aardverschuiving in zee een turbidiet heet. Klopt dat, en wat is het verschil tussen een rotslawine op het land en eentje onder het zeeoppervlak?

Rotslawines komen op de zeebodem veel voor. De dynamiek is echter een andere dan bij de vaak rampzalige aardverschuivingen op het land, die veelal verband houden met extreme weersomstandigheden. Uiteraard heeft een rotslawine in zee niet veel impact voor ons. Waarschijnlijk werden onderzeese aardverschuivingen of turbidietstromen om die reden pas in de jaren 1930 ontdekt.

Toen experimenteerde de Nederlandse geoloog Philip Kuenen met modder die hij in een watervat met een schuine bodem goot. Hierbij ontstond er een onderstroom van modder, die zich met 75 km/h voortbewoog, afhankelijk van de helling van de bodem en het soortelijk gewicht van de modderstroom. De beweging is te danken aan een verschil in dichtheid tussen het zware bodemwater en de overige watermassa’s. De zwaartekracht zorgt er vervolgens voor dat het modderige water naar de bodem wordt getrokken.

Toen de wetenschappers zich bewust werden van het verschijnsel, ontdekten ze dat turbidieten karakteristieke geologische afzettingen vormen, diepzeewaaiers. Zo’n afzetting bestaat uit een opeenvolging van sedimenten, waarbij het materiaal onder aan de zeebodemhelling het grofst is en naar boven toe fijner wordt. Turbidietafzettingen kunnen sterk in dikte variëren, van een paar millimeter tot een aantal meters.

Turbidietstromen brengen sedimenten naar diepzee

Aardverschuivingen komen in alle oceanen voor, maar zijn vooral kenmerkend voor de continentale hellingen en de diepzee.

1. Een aardbeving leidt tot een verschuiving op een helling in een kloof in zee.

2. De aardverschuiving sleurt sedimenten met zich mee, en de snelheid loopt op tot ruim 75 km/h. De turbidietstroom kan honderden kilometers ver komen, zolang de zeebodem maar blijft hellen.

3. Het sediment wordt afgezet. De diepzeewaaiers van duizenden turbidietlagen kunnen zich over meer dan 40.000 km2 verspreiden en tot 300 km3 sediment bevatten.

Bekijk ook ...

ONTVANG DE NIEUWSBRIEF VAN WETENSCHAP IN BEELD

Je ontvangt je gratis special, Onze extreme hersenen, als download zodra je je hebt aangemeld voor onze nieuwsbrief.

Ook gelezen

Niet gevonden wat je zocht? Zoek hier: