Waarom kunnen sommige planten zelf bewegen?

De bladeren van sommige planten gaan dicht als het donker wordt of als je ze aanraakt. Waarom doen ze dat?

1 september 2009

Bij beweging denk je misschien alleen aan dieren en mensen. Maar planten zijn niet zo passief als je zou kunnen denken, ook al zitten ze met hun wortels in de aarde vast en hebben ze geen spieren om zich te bewegen. Hun groei hebben ze aan de celdeling te danken, en deze beweging is onomkeerbaar. Toch zijn er wel planten die zich zo kunnen bewegen dat ze in de uitgangspositie terugkomen. Dit heeft te maken met wijzigingen in de druk op de wand van bepaalde plantencellen. Zo hebben veel bloemen en bladeren een dag- en nachtritme. Diverse bonensoorten en klaverzuring krullen ’s nachts hun bladeren in. Volgens onderzoekers doen ze dat om ’s nachts warmteverlies tegen te gaan. De Zweedse botanicus Linnaeus noemde deze nachtelijke bewegingen van planten ‘plantenslaap’, en vandaag de dag zijn er veel botanici die spreken van de slaapbeweging van planten. Aan de binnenkant van de bladeren die zelf kunnen bewegen, bevindt zich een cilindervormige zwelling, het bladkussen, met dunwandige plantencellen. Als de hoeveelheid water hierin verandert, ontstaat er een beweging van het blad. Als het blad omhoog moet, worden de onderste cellen met water gevuld, terwijl de bovenste juist water verliezen. Planten reguleren de hoeveelheid water door de osmotische druk te veranderen met onder meer kaliumionen. De wand van plantencellen bevat als het ware kleine pompjes die kaliumionen in de cel brengen als de druk omhoog moet. Door het hogere gehalte kaliumionen komt het water makkelijker door de poreuze celmembraan heen. En omgekeerd kunnen de kaliumionen ook weer uit de cellen worden gepompt. De biologische klok van de plant, die uit biochemische moleculen bestaat zoals het lichtgevoelige fytochroom, stuurt de celpompen aan. Deze biologische klok wordt met het daglicht gesynchroniseerd, waardoor de planten hun bladeren altijd op hetzelfde moment van de dag laten bewegen.

Bekijk ook ...

ONTVANG DE NIEUWSBRIEF VAN WETENSCHAP IN BEELD

Je ontvangt je gratis special, Onze extreme hersenen, als download zodra je je hebt aangemeld voor onze nieuwsbrief.

Ook gelezen

Niet gevonden wat je zocht? Zoek hier: