Elderly woman with child

Wormenonderzoek maakt van vrouwen rijpe moeders

Steeds meer vrouwen willen op latere leeftijd kinderen, maar dat lukt niet altijd. Vruchtbaarheid bij vrouwen blijkt nu veel gemeen te hebben met die van een rondworm. De nieuwe kennis kan kinderloze vrouwen wellicht helpen.

22 juni 2011

Vrouwen en wormen hebben een verrassende gelijkenis. Bij beide loopt de biologische klok af. Dat menen de onderzoeker Coleen Murphy en haar collega’s van Princeton University in New Jersey, VS.

Deze wetenschappers hebben onlangs vastgesteld wat er tijdens het verouderen gebeurt met het voortplantingsvermogen van de rondworm Caenorhabditis elegans. En het toeval wil dat de moleculaire mechanismen sterk lijken op die van veel vrouwtjeszoogdieren, waaronder vrouwen.

De wetenschappers zijn al langer bezig met de veroudering en voortplanting van het kleine wormpje C. elegans. Rondwormen en mensen hebben vrij veel gemeen wat de biologische gevolgen van veroudering betreft. Zo raken wormen net als vrouwen hun vruchtbaarheid kwijt. Door C. elegans te bestuderen, kunnen onderzoekers waardevolle informatie opdoen over wat er gebeurt als de vruchtbaarheid van vrouwen ophoudt – en waarom.

Rondworm maakt altijd eitjes aan

Net als vrouwen zijn wormen slechts een derde van hun leven vruchtbaar. En bij beide sturen de genen de processen aan die de onrijpe eitjes eerst op peil houden en later in aantal doen afnemen. En dat is een grote verrassing, volgens Coleen Murphy. Want vrouwen en wormen hebben een heel ander voortplantingsstelsel. Het gestel van wormen is veel simpeler en ze maken hun hele leven lang eitjes aan, terwijl vrouwen al hun eitjes meekrijgen bij de geboorte.

Vrouwen verliezen hun vruchtbaarheid als ze op 45- tot 55-jarige leeftijd in de overgang zijn, maar al een jaar of tien voordat de eitjes op zijn, beginnen ze te verouderen. Daarmee neemt ook de kwaliteit van de eicellen af en stijgt het risico op miskramen, kinderloosheid en embryonale complicaties. Dat is ook het geval bij C. elegans: bij het ouder worden neemt de kwaliteit van de eitjes af. De kwaliteit is cruciaal voor de voortplanting, niet de hoeveelheid.

Coleen Murphy

Coleen Murphy wilde weten wat er bij C. elegans met de voortplanting gebeurt als de veroudering intreedt. Ze wist van andere studies dat zogeheten TGF-bèta-signaalmoleculen in de worm de toestand van onrijpe eitjes bepalen. Ook veel zoogdieren en mensen hebben deze eiwiten. De eitjes van wormen worden, net als bij vrouwen, steeds kleiner, omdat de hoeveelheid TGF-bèta-signaalmoleculen stijgt.

De wetenschappers kwamen erachter dat de TGF-bèta-signalering de afbraakprocessen in het onrijpe eitje beïnvloedt. Een hoog gehalte TGF-bèta betekent dat het eitje verminderd vruchtbaar is, de chromosomen zich slechter delen, het DNA-herstel achterblijft en het uiterlijk veroudert.

Bovendien werd ontdekt dat een genetisch gemodificeerde worm met een zeer laag gehalte TGF-bèta stukken langer vruchtbaar was dan normaal, en dat de eitjes veel langer goed bleven. De wormen maakten dus nog steeds vruchtbare eitjes aan, al waren ze zelf zo oud dat ze de eitjes nauwelijks nog konden leggen.

Thema

Bekijk ook ...

ONTVANG DE NIEUWSBRIEF VAN WETENSCHAP IN BEELD

Je ontvangt je gratis special, Onze extreme hersenen, als download zodra je je hebt aangemeld voor onze nieuwsbrief.

Ook gelezen

Niet gevonden wat je zocht? Zoek hier: