nies waardoor nies je TOP

Lichaam verdedigt zich door niezen

Als microdeeltjes je neusgaten aanvallen, probeert het lichaam de indringers met een nies naar buiten te werken. Maar ook iets onschuldigs als zonlicht kan een explosie van slijm veroorzaken. We leggen uit hoe het komt dat mensen niezen.

10 februari 2016 door Mikkel Skovbo

Een nies is de buitenste verdedigingsring van het lichaam.

Als bijvoorbeeld een verkoudheidsvirus of stofdeeltjes je neus binnendringen, schiet je lichaam ze weer naar buiten met een nies van 65 kilometer per uur.

De nies ontstaat door een reactie van het slijmvlies in de neus – het vochtige stuk in de neusgaten dat 1 liter waterig slijm per dag produceert, snot dus. Het snot smeert en reinigt het binnenste van de neus, en de luchtdruk van een nies blaast een mengsel van slijm en microdeeltjes het lichaam uit.

Nies is een reflex

De poortwachters van de neus, die de reactie op gang brengen, zijn de cilia of trilhaartjes. Als een peperkorrel of pollendeeltje het neusgat binnendringt, trillen ze waardoor ze de gezichtszenuw nervus trigeminus activeren.

Dan gaat er een signaal naar het niesreflexcentrum in de hersenstam, dat meteen een bevel doet uitgaan naar de spieren in het gezicht, de hals en de borst: 'Nies!'

Dit alles is een reflex van het autonome zenuwstelsel, een onbewuste actie dus. Een nies is met andere woorden een automatische reactie op iets wat de zintuigen waarnemen.

ACHOO: Licht kan je doen niezen

Reflexen spelen ook een rol als je niest nadat je plotseling bent blootgesteld aan fel licht. Ongeveer een op de vier mensen overkomt dit regelmatig wanneer ze zich van een donkere naar een lichte plek verplaatsen.

Het is zelfs een heus syndroom: ACHOO (Autosomal Dominant Compelling Helioopthalmic Outburst) of fotische niesreflex. De wetenschap heeft deze reflex nog niet helemaal doorgrond, maar men vermoedt dat de zenuwsignalen van de nies- en pupilreflex vermengd raken.

17 tot 35% van de mensen niest als ze plotseling in een sterke lichtbron kijken, zoals de zon. Het percentage verschilt per onderzoek.

De zenuwbanen van de twee reflexen liggen zo dicht langs elkaar dat de signalen door elkaar kunnen gaan lopen. Bij mensen met ACHOO loopt het signaal van de pupillen dat de hersenen vertelt dat ze blootgesteld zijn aan fel licht, niet rechtstreeks naar het zintuigcentrum van de hersenen. Het maakt een omweg langs het niesreflexcentrum via de verkeerde zenuwbaan. En dat leidt tot een nies.

Sommige wetenschappers denken dat de 'zonnenies' – die erfelijk is – niet alleen door een verkeerde verbinding komt, maar door een bepaald gen. Dat is echter nog niet gelokaliseerd.

Nies lanceert snotdeeltjes in een slijmwolk

Elke nies, veroorzaakt door licht of niet, bevat besmettelijke deeltjes. Op deze manier kunnen pathogenen, ziekteverwekkers, overgedragen worden.

Aan het Massachusetts Institute of Technology (MIT) is een wiskundig model van een nies ontwikkeld. De onderzoekers kwamen erachter dat de 'nieswolk' kleine snotdeeltjes heel ver meevoert.

De snotdeeltjes drijven op de nieswolk en worden in de ventilatiesystemen van kantoren, ziekenhuizen en vliegtuigen gezogen.

Hier zie je een nieswolk in super-slow motion:

Van niezen naar winden, jeuk en aandrang

Steek iets op over de vele dagelijkse functies van het menselijk lichaam op ONZE PAGINA OVER HET LICHAAM

Niezen is van alle tijden

Foto: Tiago Correia50055

Het woord 'nies' is oorspronkelijk een nabootsing van het geluid van een nies. Niezen klinken dus al eeuwenlang ongeveer hetzelfde.

Bekijk ook ...

ONTVANG DE NIEUWSBRIEF VAN WETENSCHAP IN BEELD

Je ontvangt je gratis special, Onze extreme hersenen, als download zodra je je hebt aangemeld voor onze nieuwsbrief.

Ook gelezen

Niet gevonden wat je zocht? Zoek hier: