Wetenschap stort zich op het raadsel van de vroege puberteit

Halverwege de 19e eeuw begonnen meisjes rond hun 17e voor het eerst te menstrueren – nu is dat al op 13-jarige leeftijd. Meisjes krijgen ook steeds jonger borsten. De laatste 15 jaar is de borstgroei zelfs een heel jaar eerder begonnen: vlak voordat meisjes tien jaar worden. Een Deens onderzoek uit 2009 toont dat aan.

En al lijkt de ontwikkeling van jongens minder sterk versneld te zijn, ook zij komen eerder in de puberteit. Een tegenvaller voor jongenskoren overal ter wereld. Een onderzoek uit 2007 naar 463 jongens van een jongenskoor uit Denemarken wees uit dat ze nu wel vier maanden eerder de baard in de keel krijgen dan tien jaar geleden.

Verder blijkt uit een nieuw Bulgaars onderzoek uit 2010 dat jongens nu een jaar eerder in de puberteit komen dan 30 jaar terug. De wetenschappers maten de grootte van de testikels bij 6200 jongens in de leeftijd van 0 tot 19 jaar en ontdekten dat die nu op 12-jarige leeftijd al beginnen te groeien – het eerste teken dat de puberteit begint – terwijl de groei bij jongens die in 1980 deelnamen aan een vergelijkbaar onderzoek pas op hun 13e begon.

Kindergeest in volwassen lichaam

De vroege puberteit – die de overgang van kind naar geslachtsrijpe volwassene markeert – baart onderzoekers zorgen, want de versnelde fysieke ontwikkeling gaat niet gepaard met een sneller sociaal en mentaal rijpingsproces. Dat kan tot problemen leiden als de jongvolwassene zijn gedrag moet afstemmen op sociale kaders waarin heel andere spelregels gelden dan in de jeugd – en in de jeugd voelt hij of zij zich het meeste thuis. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat hoe eerder meisjes in de puberteit komen, des te groter het risico is dat ze ooit last krijgen van despressies en angsten. Voor zowel jongens als meisjes geldt verder dat een vroege puberteit samenhangt met een sterkere neiging om te roken, de criminaliteit in te gaan en op jongere leeftijd met seks te beginnen.

En een te vroege puberteit blijkt ook ernstige gevolgen voor de gezondheid te hebben. In een groot onderzoek aan de Noorse universiteiten van ­Bergen en Tromsø, dat in 2007 werd gepubliceerd, volgde men bijna 40 jaar lang ruim 60.000 vrouwen, die aangaven wanneer ze in de puberteit waren gekomen.

Voor elk jaar dat de puberteit een jaar eerder was gekomen, steeg de sterfte onder de vrouwen met 2,4%. Vrouwen die hun eerste menstruatie hadden voordat ze 13 werden, liepen een 12% grotere kans om te overlijden aan kanker, een hart- of vaatziekte, een hersenbloeding, ongeluk of een andere oorzaak dan vrouwen die na hun 17e voor het eerst menstrueerden.

Het Noorse onderzoek verklaart niet waarom dat zo is, maar diverse andere wetenschappers hebben aangetoond dat een vroege puberteit waarschijnlijk een verhoogd risico op borstkanker of kanker aan de eierstokken geeft. Eerder dachten onderzoekers ook dat mensen die vroeg in de puberteit waren gekomen, meer kans hadden om later obesitas te krijgen, maar dat verband wordt nu in twijfel getrokken. Het omgekeerde lijkt eerder het geval te zijn: vetzucht in de prille jeugd kan leiden tot een vroege puberteit.