Waarom zijn sommige vissen elektrisch?

Er zijn vissen die een stroomstoot van wel honderden volt kunnen leveren. Dat geldt o.a. voor de sidderaal, de siddermeerval, een aantal sterrenkijkers en een aantal roggen. Nog meer vissen geven een zwakke stroom. Daarmee verdedigen ze zich tegen vijanden en verlammen ze hun prooidieren.

Elektrische vissen hebben een elektrisch orgaan, dat uit gespecialiseerde spier- en zenuwcellen bestaat. In de evolutie zijn die ontwikkeld uit spiercellen in het vissenlijf, waar ze eveneens met elektrische impulsen werken. In het elektrische orgaan kunnen de spiercellen zich niet meer samentrekken, en hun elektrische potentieel is versterkt en in een systeem opgenomen; nu heten die cellen elektrocyten.

Bij de sidderaal, die leeft in het Amazonegebied en 2,5 meter lang kan worden, is de helft van de spieren omgezet in elektrische organen, die samen schokken kunnen voortbrengen van wel 600 volt. De elektrische organen lopen door bijna heel het lijf en liggen in duizenden schijven bijeen, die elk circa 0,1 volt kunnen leveren.

Veel andere vissen hebben elektrische ­receptoren in hun lijf. Er zijn twee soorten: ampulvormige elektroreceptoren, die de vis een passief elektrisch zintuig opleveren, en knolvormige elektroreceptoren, die de vis een actief elektrisch zintuig geven.

Met een passief elektrozintuig kan de vis zwakke elektrische velden waarnemen die door andere levende wezens geproduceerd zijn. Zo nemen sommige haaiensoorten de elektriciteit van prooien waar die zich in het zand verstoppen. Een actief elektrozintuig stelt de vis in staat om een zwak elektrisch veld om zich heen te vormen, net zoals de krachtlijnen van een staafmagneet. Hiermee registreren ze de storingen in het veld die ontstaan als er dieren in terechtkomen.

Stroomsterkte hangt af van lengte van aal

De elektrische cellen, de elektrocyten, liggen net als seriegeschakelde batterijen in de sidderaal in elkaars verlengde – en zo loopt de elektrische spanning op. Daardoor kan de aal een krachtigere stroomsterkte voortbrengen naarmate hij langer is.

1. Stapels elektrocyten liggen in elkaars verlengde.

2. Elke elektrocyt is verbonden met het centrale zenuwstelsel via synapsen, die de eiwitpomp in de celmembraan van de elektrocyt activeren.

3. De eiwitpomp bouwt aan beide celmembraanzijden een andere ionenconcentratie op en creëert zo een stroomstoot.

Drie vormen van elektriciteit

Elektrische vissen zijn verdeeld in drie groepen, afhankelijk van de vraag of ze sterke of zwakke stroom produceren of alleen elektriciteit kunnen voelen. Vissen die elektriciteit produceren, kunnen ook stroom voelen – soms zelfs actief.