Waarom zijn er getijden?

De waterstand aan de kust verandert steeds, hoogwater en laagwater wisselen elkaar om de zes uur en een kwartier af. Het verschil tussen hoogwater en laagwater is in sterk afgeschermde gebieden vrijwel nihil, maar waar het water in kanalen wordt gestuwd kan het verschil wel 12 tot 15 meter zijn. De continue verandering van het zeepeil, het getij, wordt met name veroorzaakt door de invloed van de maanmassa op de aarde.

De zwaartekracht van de maan trekt aan alle delen van de aarde, maar hangt af van de afstand tussen de delen van de aarde en de maan. Dichter bij de maan is die het grootst, en de verst gelegen delen op aarde ervaren deze kracht veel minder. De maanmassa trekt dus niet alleen aan de aarde, maar probeert hem ook te vervormen tot een soort rugbybal. De reactie van de vaste korst is veel trager dan die van de zee; de watermassa’s reageren veel directer op de maan. Door de draaiing van de aarde heeft elk punt op aarde elk etmaal wel eens de grootste en de kleinste afstand tot de maan. De maan zelf draait echter ook iets en loopt in 27,3 etmalen helemaal rond. Het gevolg daarvan is dat er ongeveer 12,5 uur tussen twee hoogwaterperioden in zit.

De zon trekt eveneens aan de aarde met een kracht die afhankelijk is van de afstand tussen de twee hemellichamen. Het effect is ervan is echter beduidend zwakker dan dat van de maan. Bij nieuwe maan en volle maan versterken de krachten van zon en maan elkaar, en het getij is in die periode dan ook het sterkst. Bij wassende maan en krimpende maan werken de krachten van de zon en de maan elkaar tegen, waardoor de getijdenverschillen minder groot zijn. Die verschijnselen noemen we respectievelijk springvloed of springtij en doodtij.

De waterstand in zee is niet alleen van het getij afhankelijk, maar ook van wind en weer. Een krachtige, langdurige wind kan grote watermassa’s naar de kust stuwen. Als de wind en het getij tegelijkertijd stuwen, zoals bij de watersnoodramp van 1953, kan dat tot hevige overstromingen leiden en spreken we van een stormvloed.