Zijn er geen rondesterrenstelsels?

Hoe komt het dat sterrenstelsels vlak zijn en armen hebben – zouden ze niet net zo goed perfect rond kunnen zijn?

1 september 2009

Het klassieke beeld van een sterrenstelsel is een vlakke schijf met twee of meer spiraalarmen, die vanuit het midden wegslingeren. Maar lang niet alle sterrenstelsels zien er zo uit. Je hebt ze in vele vormen, van ronde tot afgeplatte, met en zonder spiraalarmen. De vorm van het stelsel wordt bepaald door de draaiing van de gasmassa waaruit het stelsel oorspronkelijk gevormd werd. Alle massa’s in het heelal draaien, maar sommige draaien sneller dan andere. Als een draaiende gasmassa samentrekt, verzamelt het gas zich uiteindelijk in een richting die parallel loopt aan de rotatieas. Tegelijk is er weerstand tegen de samentrekking, loodrecht op de rotatieas. Dat verschijnsel, een gevolg van natuurkundewetten, noemen we de centrifugaalbarrière. Eenvoudiger gesteld: de gasmassa draait steeds sneller naarmate hij dichter bij de as komt, en het wordt steeds moeilijker die as te benaderen. Tot slot krijgt de gasmassa te maken met de centrifugaalkracht, die groter is dan de zwaartekracht, waardoor de samentrekking in die richting snel stopt. Het resultaat is dat een gasmassa altijd eindigt als min of meer platte schijf. In sommige gaswolken met een beperkte draaiing begon de sterrenvorming al vroeg, en die was voltooid voordat de gasmassa de vorm van een schijf kon aannemen. Sterren in dergelijke sterrenstelsels vormen dus geen schijf. Sommige stelsels zijn bijna volmaakt rond, andere lijken meer op afgeplatte knikkers. Dat zijn de elliptische stelsels. In andere sterrenstelsels verliep de vorming van sterren langzamer. Er werden er maar weinig gevormd toen de gaswolk nog bijna rond was. De sterrenvorming begon pas echt toen de gaswolk zich had samengetrokken tot een schijf. Dit soort sterrenstelsels zijn de bekende spiraalstelsels, en daarin worden nog steeds sterren gevormd.

Bekijk ook ...

ONTVANG DE NIEUWSBRIEF VAN WETENSCHAP IN BEELD

Je ontvangt je gratis special, Onze extreme hersenen, als download zodra je je hebt aangemeld voor onze nieuwsbrief.

Ook gelezen

Niet gevonden wat je zocht? Zoek hier: