Pest-sensatie

Pest teisterde Europa al in de bronstijd

Het gebit van meer dan 5000 jaar oude skeletten laat zien dat onze voorouders veel eerder dan gedacht door de pest getroffen werden. De geschiedenis van de pest krijgt er in één klap 3500 jaar bij.

29 april 2016 door Jakob Espersen en Maria Lund Jensen

DNA-detectives en archeologen kijken elkaar verbluft aan.

Erfelijk materiaal van 5000 jaar oude skeletten heeft zojuist aangetoond dat bronstijdmensen aan de pest leden. De oudst bekende pestbacterie stamt uit 541 n.Chr. – dit is dus bijna 3500 jaar eerder.

Het onderzoeksteam onder leiding van professor Eske Willerslev van de universiteit van Kopenhagen in Denemarken was eigenlijk op zoek naar de migratieroutes en de verwantschap van onze voorouders, maar nu hebben de wetenschappers een verrassende ontdekking over de pest gedaan.

Wild idee over pest uit tand-DNA

Uit eerder DNA-onderzoek van duizenden jaren oude tanden was gebleken dat nomaden van de Russische steppen ten noorden van de Kaukasus binnen een paar eeuwen volledig waren opgegaan in de oorspronkelijke Europese bevolking.

Zo'n omvangrijke en snelle verandering van de bevolking vindt doorgaans alleen plaats als het inwonertal plotseling sterk daalt – bijvoorbeeld als gevolg van een ernstige ziekte.

De wetenschappers kwamen hierdoor op het idee om de skeletten te testen op de ergste historische epidemie die ze konden bedenken, de pest, en tot hun grote verrassing vonden ze de bacteriën die de ziekte veroorzaken inderdaad in meerdere monsters.

Tussen 1347 en 1352 roeide de pest, ook bekend als de Zwarte Dood, een derde van de Europese bevolking uit. Dankzij het nieuwe onderzoek weten we dat de pest ook duizenden jaren eerder de bevolking flink uitdunde.

De nieuwe wonderbotten van de pest-detectives

In de toekomst willen DNA-deskundigen botjes van het oor onderzoeken in plaats van tanden, omdat die ongeveer 10 keer zo veel bruikbaar DNA bevatten. Lees meer over de pogingen om de beruchte ziekte in kaart te brengen:

FEITEN OVER DE PEST

? Yersinia pestis is de bacterie die de ziekte veroorzaakt.

? De bacterie veroorzaakt hevige koorts, builen, longontsteking, hoesten en diarree. In het ergste geval sterft het slachtoffer binnen een paar dagen.

? Longpest is de meest agressieve en dodelijkste vorm van pest. Hij is van mens op mens overdraagbaar via de luchtwegen. Vlak voor de patiënt sterft, hoest hij schuimend bloed op.

? Builenpest is minder dodelijk, maar zeer besmettelijk. De builen veroorzaken vaak bloedvergiftiging, te zien als zwarte plekjes van gestold bloed en dood weefsel onder de huid. Hier komt de naam Zwarte Dood vandaan.

? Antibiotica kunnen vandaag de dag korte metten maken met de bacterie.

Bekijk ook ...

ONTVANG DE NIEUWSBRIEF VAN WETENSCHAP IN BEELD

Je ontvangt je gratis special, Onze extreme hersenen, als download zodra je je hebt aangemeld voor onze nieuwsbrief.

Ook gelezen

Niet gevonden wat je zocht? Zoek hier: