Scanner at airport

Nieuwe virussen komen overal

9 november 2010 door Rasmus Kragh Jakobsen

Er zijn zo’n 1500 besmettelijke ziekten bekend, vaak veroorzaakt door wormen, amoebes en schimmels – maar vooral door virussen en bacteriën. In onze hele evolutie strijdt onze lichaamsafweer al tegen microben, die als het ware op zoek zijn naar nieuwe plekken die ze kunnen innemen. En microben zijn niet bepaald kieskeurig: ze pakken wat ze pakken kunnen. Als ze eenmaal door de afweer van een zoogdier heen breken, is de kans groot dat dit ook bij een ander zoogdier lukt. Hoe nauwer diersoorten verwant zijn, des te groter de kans is dat hun immuunsysteem op dezelfde manier werkt en dat de ziekte van de ene gastheer naar de andere kan springen. En dat geldt uiteraard ook voor mensen.

‘De meeste infecties komen uit de dierenwereld, en we vergeten nogal eens dat wij daar deel van uitmaken. Meestal ontstaan nieuwe ziekten doordat er een of ander dierlijk reservoir overstroomt,’ aldus professor Osterhaus.

Je kunt de situatie vergelijken met onkruid. Als je je tuintje omspit om er groenten in te kweken, is er altijd wel een of ander organisme dat nu juist die nieuwe omstandigheden zo prettig vindt. Hetzelfde gebeurt als we de wereld op onze eigen behoeften afstemmen. Dan staat er een geweldig aantal microben klaar, waarvan sommige de nieuwe mogelijkheden kunnen benutten en zich op grote schaal gaan verspreiden.

Het nipahvirus is daar een voorbeeld van. In 1999 plantten varkensfokkers in Maleisië mangobomen om hun boerderij heen. Daarmee schiepen ze, zonder het te weten, uitstekende omstandigheden voor het geheel nieuwe nipahvirus, dat overgebracht werd door vleermuizen die mango’s aten. De varkens werden via de vleermuizenuitwerpselen besmet, en toen ging het virus over van varkens op boeren, slachters en veldwerkers.

Een ander recent voorbeeld is het chikungunyavirus, dat vrij onbekend was tot er in 2005 een epidemie uitbrak op verschillende eilanden in de Indische Oceaan. De ziekte greep zeer snel om zich heen en besmette meer dan 266.000 eilanders. En een behandeling is er niet, maar gelukkig was de sterfte vrij laag met ‘slechts’ 250 doden. De ziekte dook daarna op in India, waar meer dan twee miljoen mensen ziek werden, en in 2007 viel in Noord-Italië de eerste Europese uitbraak te betreuren. Afrika kent het virus al sinds 1952, maar het bleef tot dat werelddeel beperkt omdat het door een mug wordt overgebracht die alleen in de tropen voorkomt. Dat veranderde in 2005 – het virus is vermoedelijk gemuteerd en gedijt nu in de mug Aedes albopictus, die in gematigde zones leeft en zich naar de rest van de wereld kan verplaatsen.

Bekijk ook ...

ONTVANG DE NIEUWSBRIEF VAN WETENSCHAP IN BEELD

Je ontvangt je gratis special, Onze extreme hersenen, als download zodra je je hebt aangemeld voor onze nieuwsbrief.

Ook gelezen

Niet gevonden wat je zocht? Zoek hier: