Onderzoekers roeien dinosaurussen uit

Wetenschappers zijn bezig dinosaurussen uit te roeien – althans, het aantal soorten flink te beperken. Uit de microstructuur van hun botten blijkt dat de prehistorische reuzen in de loop van hun leven van vorm veranderden; daardoor hebben paleontologen vaak gedacht dat één soort uit meerdere soorten bestond. Dinosaurusschedels zijn vervormbaar als een homp klei: het bot kon tot nieuwe structuren uitgroeien, en soms zijn er zelfs hele stukken van het bot verdwenen.

‘De dinosaurussen veranderden tijdens de groei radicaal van vorm. Die veranderingen waren soms zo extreem, dat een jong en een volwassen dier van één soort werden aangezien voor twee soorten,’ aldus paleontoloog John Scanella van het Museum of the Rockies, Montana State University, in de VS.

Skeletten zijn bijna identiek

Samen met zijn collega Jack Horner heeft John ­Scanella met zijn studie naar de triceratops heel wat stof doen opwaaien in de paleontologie. Die studie wijst uit dat deze tank met zijn drie hoorns, en zijn naaste verwant, de torosaurus, tot één en dezelfde soort behoren. Ook de nedoceratops valt volgens het duo onder de paraplu van de triceratops.

Het is niet voor het eerst dat het beeld van de triceratops wordt herzien. Toen eind 19e eeuw de eerste twee hoorns opdoken, zag de paleontoloog ­Othniel C. Marsh er een overblijfsel in van een soort prehistorische reuzenbizon. Pas toen gigantische schedels met een papegaaiensnavel, hoorns en een kraag opdoken, begreep Marsh dat hij de eerste dinosaurus met hoorns had gevonden.

Daarna kwam het ene skelet na het andere tevoorschijn, en werden er 16 soorten beschreven. Maar dat was haastwerk; in 1996 haalde paleontoloog Catherine­ Forster van George Washington University in de VS er de bezem doorheen, en toen bleek dat de soorten varianten zijn van de twee erkende triceratopssoorten.

Nu gaan John Scanella en Jack Horner een stap verder. Ze bestudeerden een soort pseudopopulatie van de oude dinosaurussen. Deze leefde korte tijd in een beperkt gebied, Hell Creek, in Montana, VS. Hier zijn zo veel fossielen, dat je er volgens Scanella niet een hele dag kunt wandelen zonder een triceratops te vinden. Door de vele exemplaren kunnen wetenschappers dan ook de levensstadia van de dieren in kaart brengen.

Ze bekeken meer dan honderd triceratopsschedels, in grootte variërend van voetballen tot kleine auto’s. De wetenschappers legden de botstructuur van 29 triceratopsen en negen torosaurussen onder de microscoop.

De afgelopen tien jaar zijn de wetenschappers de microstructuur van botten beter gaan begrijpen, waardoor ze nu de ouderdom van elk dier heel nauwkeurig kunnen bepalen. Zo kunnen ze met een microscoop zien dat de botten van jonge dieren niet de compacte structuur hebben als die van oudere dieren. Het verbazende is dat uit de botanalyses blijkt dat alle torosaurusexemplaren oud waren, en dat alle ­triceratopsexemplaren jong waren.

Oudere versie van dezelfde soort

Daarnaast vonden de onderzoekers bij diverse triceratopsen tekenen van een overgang naar de torosaurus. Bij de torosaurus is de kraag langer, en er zitten twee grote gaten in, maar bij verschillende triceratopsen was het kraagbeen duidelijk dunner op dezelfde twee plekken. Mogelijk zijn die plekken het begin van de gaten bij de torosaurussen.

Volgens de onderzoekers is dit een teken dat de gaten actief wegsleten naarmate de botten van de kraag werden omgevormd. De skeletten en de gebitten van de twee soorten zijn bovendien nauwelijks van elkaar te onderscheiden.

Volgens Horner en Scanella is de verklaring eenvoudigweg dat de ­torosaurus een triceratops op leeftijd was. Ze vinden dan ook dat de torosaurus als soort geschrapt moet worden. Zijn grote kraag zonder stekels, maar met twee gaten, en de hoorns op zijn kop die naar voren staan, zijn waarschijnlijk in de plaats gekomen van de naar achteren gebogen hoorns op zijn kop en de kleine kraag met stekels uit zijn jeugd.

Dat klinkt extreem, maar grote veranderingen zijn in het dierenrijk geen uitzondering. We kennen ze ook van gehoornde zoogdieren als gazelles en herten, en van sommige vogels. De kasuaris, een Australische loopvogel, heeft bijvoorbeeld een kam die pas overeind gaat staan als hij ouder wordt.