Er worden voortdurend nieuwe exoplaneten ontdekt. Op dit moment zijn er 704 bekend. Maar de overgrote meerderheid is niet geschikt voor leven zoals wij dat kennen, bijvoorbeeld de vele planeten die zo groot zijn als Jupiter en zo dicht bij hun sterren staan dat het er meer dan 1000 graden is.

Dat betekent echter niet dat wij alleen hoeven te zijn in de Melkweg. Dankzij de Kepler-satelliet zijn we nu pas in staat om planeten ter grootte van de aarde te vinden. Kepler is nog maar net begonnen, maar sterrenkundigen verwachten dat deze satelliet de komende jaren het aantal exoplaneten op een paar duizend zal brengen. Het zou merkwaardig zijn als daar niet een paar bewoonbare planeten tussen zaten.

Top tien van bewoonbare planeten

Terwijl we op de resultaten van Kepler wachten, heeft een internationaal team wetenschappers een top tien opgesteld van planeten die al bekend zijn. Het is niet zo gek dat zeven hiervan zich in ons eigen zonnestelsel bevinden, waar we ze het beste van dichtbij kunnen bestuderen.

De lijst is gebaseerd op de zogeheten PHI (Planet Habitability Index), een maat voor de bewoonbaarheid van planeten. Er is rekening gehouden met veel factoren, waaronder:

• Heeft de planeet een atmosfeer en eventueel een magnetisch veld?
• Zijn er zeeën of meren aan het oppervlak – niet noodzakelijkerwijs van water?
• Is er een energiebron waar leven gebruik van kan maken?
• Zijn de noodzakelijke chemische bouwstenen voor leven aanwezig?

Men heeft geprobeerd zich niet te veel door de aarde te laten beïnvloeden. Zo hoeft een energiebron niet de zon of een ster te zijn. Getijden kunnen bijvoorbeeld ook energie leveren, wat belangrijk is in de buitenkant van het zonnestelsel. Methaanzeeën krijgen bijna evenveel punten als waterzeeën.
De PHI is een getal tussen 0 en 1, waarbij 1 betekent dat er met zekerheid leven op een planeet is. De aarde is daarom op dit moment de enige planeet met een PHI-waarde van 1.

Top tien van het leven

De lijst van het tijdschrift Astrobiology noemt de volgende tien planeten als meest veelbelovend voor het bestaan van leven:

• Titan 0,64
• Mars 0,59
• Europa 0,49
• Gliese 581 g 0,45
• Gliese 581 d 0,43
• Gliese 581 c 0,41
• Jupiter 0,37
• Saturnus 0,37
• Venus 0,37
• Enceladus 0,35

Illustratie door een tekenaar van de grote methaanzeeën op Titan. De roodbruine kleur van de atmosfeer wordt veroorzaakt door een mist van organische moleculen. Bron: JPL/NASA en Steven Hobbs

Nummer één is de grote maan Titan van Saturnus. Titan scoort zo hoog omdat het de enige plek buiten de aarde is waar echte meren en kleine zeeën gevonden zijn – die wel uit vloeibaar methaan met een temperatuur van -180 graden bestaan. Bovendien heeft Titan een atmosfeer.

Een ander zonnestelsel levert maar liefst drie planeten: het Gliese 581-stelsel op 20,5 lichtjaar afstand. Gliese 581 zelf is een kleine rode dwerg, veel kleiner dan de zon. De vijf tot zes planeten die nu bekend zijn, staan erg dicht op de ster, en de drie planeten op de lijst liggen in de bewoonbare zone van de ster. Ze zijn alle drie een stuk groter dan de aarde.

Als er leven op Jupiter, Saturnus of Venus is, zit het in de dichte atmosfeer rond deze drie planeten. Er zijn chemische aanwijzingen gevonden dat er micro-organismen in het wolkendek rond Venus zouden kunnen voorkomen.

Op Europa, een maan van Jupiter, werd onlangs een meer vlak onder het met ijs bedekte oppervlak gevonden. Dit is wel een meer van gewoon water. De geisers op Enceladus, een maan van Saturnus, duiden erop dat er zich misschien een zee diep onder het oppervlak bevindt.

Onlangs ontdekt meer op de Jupitermaan Europa. Door het meer is het ijsoppervlak gebarsten en iets ingezonken. Bron: NASA

De Kepler-satelliet van NASA heeft zeer recent een planeet ontdekt die iets groter is dan de aarde en zich in de bewoonbare zone van een ster op 600 lichtjaar afstand bevindt. In de volgende blog gaan we hier nader op in.