NASA heeft de tekeningen gepresenteerd voor wat de grootste raket ter wereld kan worden. De raket, die groter wordt dan de oude Saturn 5-maanraket, heeft de weinig inspirerende naam SLS, Space Launch System. De raket wordt de komende tien jaar gebouwd voor een behoorlijk bescheiden budget van 3 miljard dollar.

Het SLS moet het weer mogelijk maken voor de VS om bemande ruimteschepen het zonnestelsel in te sturen, of naar de maan, de dichtstbijzijnde planetoïden en misschien ooit naar Mars. Maar de hele Amerikaanse natie staat allesbehalve als één man achter dit nieuwe ruimtevaartproject. Het is zeer omstreden, en SLS heeft zelfs een onoficiële nieuwe betekenis gekregen: Senate Launch System, de privéraket van de Senaat.

Dat het zo ver kon komen heeft natuurlijk met Amerikaanse politiek te maken, maar het is ook het resultaat van een belangrijk debat over bemande ruimtevaart in de toekomst.

Hoe het SLS ontstond

Het verhaal van het SLS begon in april 2010, toen president Obama het grote Constellation-programma van zijn voorganger stopzette. Er stonden een maanbasis en een reis naar Mars op het programma. In plaats daarvan kwam een goedkopere bemande vlucht naar een planetoïde en pas veel later zou Mars in beeld komen. Er zou echter nog steeds een erg grote raket nodig zijn, net zo groot als de Ares 5-raket, die onderdeel was van het Constellation-programma.

De droom van NASA: weer bemande ruimteschepen het zonnestelsel in sturen. De doelen zijn de maan, een planetoïde en ver in de toekomst Mars. Het Orion-ruimteschip overleefde Constellation ook, met dezelfde reden als het SLS: de ruimtevaartindustrie ondersteunen en arbeidsplaatsen behouden. Bron: NASA.

Maar grote ruimtevaartplannen zijn lastig tijdens een economische crisis. Het plan om naar een planetoïde te vliegen werd tot een intentieverklaring: in plaats van een vast plan met een jaarlijks budget heeft NASA nu de intentie om een bemande vlucht naar een planetoïde te maken – op het moment dat er geld gevonden is voor het project.

Het resultaat is dat NASA geen vastgesteld doel heeft. Maar dat hield de politici in het Congres niet tegen. Zij vonden het belangrijk dat de VS een raketprogramma in stand zouden houden, zodat de Ares 5 op de een of andere manier gered moest worden. Constellation was geannuleerd, dus nu kreeg de raket de nieuwe naam SLS.

Al snel gingen sommige senatoren en leden van het Congres zich bemoeien met de bouw van SLS. Niet uit technisch oogpunt, maar alleen om arbeidsplaatsen in hun eigen kiesdistricten te creëren. Hierdoor ontstond de bijnaam "Senate Launch System".

SLS krijgt vorm

Nu probeert NASA dus het SLS te bouwen, zo goed als het gaat voor het beschikbare geld. Dit leidde tot een raket die sterk gebaseerd is op Ares 5 en daarmee op de nu enigszins verouderde techniek van de ruimteveren. Het grootste deel van Ares 5 werd gewoon overgenomen, omdat het te duur zou zijn en te lang zou duren om helemaal bij het begin te beginnen.

De brandstoftank van SLS is dus gebaseerd op die van de ruimteveren, net als de motoren. Ook de hulpraketten met vaste brandstof zijn een verbeterde versie van de hulpraketten van het ruimteveer. Er wordt weinig nieuwe techniek gebruikt.

Het is de bedoeling dat er in de loop van de jaren meerdere versies van het SLS gebouwd zullen worden. Volgens plan moet het SLS op zijn eerste vlucht in 2017 70 ton vracht in een baan om de aarde kunnen brengen, wat geleidelijk moet toenemen tot 130 ton, wellicht rond 2025.

Kritiek – en een nieuwe mogelijkheid

Het belangrijkste punt van kritiek is dat het nergens op slaat op een grote raket te bouwen die nergens voor gebruikt kan worden. Als men ooit besluit om daadwerkelijk naar een planetoïde te vliegen, dan is de raket sterk verouderd. Bovendien is het lastig om een raketproject in stand te houden zonder regelmatige lanceringen. Als het SLS jarenlang op een opdracht staat te wachten, verdwijnt de industriële basis en wordt het hele project misschien opgegeven zonder resultaten te hebben bereikt.

The Planetary Society, een grote ruimtevaartorganisatie, drukte het kort en krachtig uit: wacht met de bouw van het SLS tot er een gebruiksplan is. Dit zijn wijze woorden, gestoeld op 50 jaar ervaring met ruimtevaartprojecten.

Het wordt een grote technische uitdaging om brandstofdepots in de ruimte te bouwen, vooral omdat de koude vloeibare waterstof en zuurstof gemakkelijk verdampen als er zonlicht op valt. Daarom moeten de tanks afgeschermd worden van direct zonlicht en zeer goed geïsoleerd worden. Bovendien moeten ze wellicht een koelsysteem krijgen. NASA denkt dat dit te doen is. Bron: NASA.

Er komt nog iets bij. NASA is bezig met de ontwikkeling van een nieuwe techniek om brandstofdepots in de ruimte te bouwen. Met zulke depots kan een ruimteschip in een baan om de aarde worden volgetankt, waardoor een gigantische raket als het SLS helemaal niet meer nodig zal zijn.

Bovendien wil Obama de private raketsector ondersteunen. Met alleen vluchten naar het ruimtestation ISS zal dit lastig zijn. Maar als commerciële raketten als de Falcon 9 Heavy en de Atlas 5 de opdracht zouden krijgen om brandstof naar een depot te brengen, zou er zo'n grote behoefte aan vluchten ontstaan dat de prijs voor een commerciële lancering snel zou zakken, en de industrie zou een veel betere basis krijgen.

Chinese koppeling

Het Chinese ruimteonderzoek maakte een grote sprong voorwaarts toen het ruimteschip Shenzhou 8 op 2 november aan de Tiangong 1 werd gekoppeld. Dit gebeurde twee dagen na de lancering van de Shenzhou 8, dit keer zonder astronauten. Dit is de eerste keer dat China een koppeling uitvoert in de ruimte, een voorwaarde voor de bouw van een ruimtestation.

De koppeling vond plaats aan de nachtkant van de aarde, zodat het zonlicht de gevoelige instrumenten waarmee de Shenzhou 8 naar de Tiangong-module geleid werd niet zou verstoren. Als de volgende proeven met de Shenzhou 8 slagen, wordt misschien de Shenzhou 9 al bemand.