In 1962 startten Engeland en Frankrijk een project om het eerste passagiersvliegtuig te bouwen dat sneller kon vliegen dan het geluid. Het was duur en kostte veel tijd, en de eerste proefvlucht vond pas in 1969 plaats. Het zou nog tot 1975 duren voor het vliegtuig in gebruik werd genomen, en al in 2003 was de laatste vlucht.

In de 28 jaar dat de Concorde vloog, is er maar één ernstig ongeluk geweest, in 2000. De reden dat het vliegtuigtype zo snel uit de lucht werd gehaald, is eenvoudigweg dat hij te duur was. Hij verkortte de reisduur weliswaar met de helft vergeleken met gewone jets, maar door het hoge brandstofverbruik waren de tickets zo duur dat een vlucht met de Concorde maar voor weinigen was weggelegd.

We vliegen dus nog steeds met straalvliegtuigen die niet sneller zijn dan 30 of 40 jaar geleden. De praktische snelheidsgrens ligt nog altijd op zo'n 1000 kilometer per uur.

De ruimtevaart heeft hetzelfde probleem. De huidige raketten zijn even snel als de eerste maanraketten 40 jaar geleden. De grens is hier ongeveer 40.000 kilometer per uur, hoewel we een kleine ruimtesonde als de New Horizons, die onderweg is naar Pluto, een snelheid van 60.000 kilometer per uur kunnen geven.

Het probleem is dat chemische raketten langzaam zijn in verhouding tot de grootte van het zonnestelsel. Het duurt al acht maanden om bij Mars te komen, en naar de buitenste planeten zijn we jaren onderweg – veel te lang om er een bemand schip naartoe te sturen. De ruimtevaart heeft een Concorde-raket nodig, die minstens twee keer zo snel gaat als de huidige raketten.

Is kernenergie de oplossing?

Een raket van het type VASIMR met atoomaandrijving kan binnen twee maanden naar Mars vliegen – als hij ooit gebouwd wordt. Bron: NASA

Een chemische raket wordt begrensd door de hoeveelheid energie uit een chemische verbranding. Dit geeft een bovengrens van 16.000 kilometer per uur voor de snelheid waarmee het gas de raketmotor verlaat. Een raket met drie trappen kan dan de 40.000 kilometer per uur halen die nodig is om in drie dagen naar de maan te vliegen.

Met kernenergie komen we verder. Al meer dan 40 jaar geleden testten de Amerikanen een atoomraket op aarde. Een minikernreactor verhitte vloeibare waterstof zo hevig dat het gas de raket met 30.000 kilometer per uur verliet. Maar deze raket heeft nooit gevlogen. Nu heeft een vroegere astronaut de zogeheten VASIMR-motor gebouwd, die een uitstootsnelheid van 100.000 kilometer per uur kan halen. Dit is potentieel een echte Concorde-raket, waarmee het zonnestelsel toegankelijk kan worden voor bemande ruimtevaart.

Maar dit zal waarschijnlijk niet gebeuren. Een raket op kernenergie zou enorm veel geld kosten, en we zouden hem alleen maken om ermee naar Mars en misschien de buitenplaneten te gaan. Bemande ruimtereizen hebben echter niet zo'n hoge prioriteit, dus met een Concorde-raket zou het misschien nog slechter aflopen dan met het vliegtuig.

Als je met de bouw van een raket op kernenergie begint, is er een grote kans dat het project wordt stopgezet nog voor de raket klaar is. De ervaring leert dat een nieuwe regering er niet voor terugdeinst om grote ruimtevaartprojecten in de ijskast te zetten als er bezuinigd moet worden. En als de raket wel voltooid wordt, kan blijken dat hij alsnog te duur is en net als de Concorde aan de kant gezet moet worden.

Bovendien duurt het zelfs met een Concorde-raket nog meer dan een jaar om de buitenplaneten te bereiken, hoewel Mars met twee maanden binnen bereik zal komen.

Een andere toekomst voor de ruimtevaart

Toekomstige ruimtesondes kunnen rijden en vliegen. Ze zullen klein zijn, en er komen er veel. Deze minisondes doen nog het meest denken aan een zwerm insecten die eropuit trekken om een planeet te verkennen – hier Mars. Maar samen kunnen ze ons veel gegevens geven, waardoor we een goede indruk zullen krijgen van de omstandigheden op de planeet. Bron: NASA

Het zal dus nog een flinke tijd duren voordat mensen het zonnestelsel gaan veroveren. De ontwikkeling binnen de ruimtevaart vindt niet plaats op het gebied van raketten, maar zit 'm vooral in computers en gegevensoverdracht. Op deze manier kunnen we het zonnestelsel virtueel verkennen.

Volgens berekeningen zijn we in staat alles wat een mens kan waarnemen, met maar 10 megabyte per seconde over te dragen. Dat is haalbaar – zelfs voor een ver reisdoel als Pluto. Met instrumenten die niet alleen kunnen zien, maar ook kunnen 'voelen, proeven en ruiken', kunnen we geweldige simulaties krijgen van de omstandigheden op een andere planeet – gewoon in onze luie stoel.

Bovendien kunnen we op plaatsen komen die mensen fysiek nooit kunnen bezoeken, zoals het oppervlak van Venus, waar het 500 graden is, of de vulkanen van Jupitermaan Io, waar de straling van Jupiter dodelijk is. Dus de ruimtevaart heeft wel degelijk een grote toekomst, alleen ziet die er misschien anders uit dan we in de beginjaren dachten.