Op 20 februari 2012 is de ruimtevlucht van John Glenn 50 jaar geleden. In vijf uur vloog hij drie keer rond de aarde, en was daarmee de eerste Amerikaan in een baan om de aarde. Dit gebeurde in het tweede jaar van de ruimtewedloop, toen de Amerikanen zich echt moesten laten gelden. De Russen hadden immers al in april 1961 als eersten een mens de ruimte in gestuurd. Gagarin vloog op 12 april een keer om de aarde, maar al in augustus maakte German Titov maar liefst 17 rondjes binnen een etmaal.

Tegenover de Russische triomfen konden de Amerikanen alleen de 15 minuten durende sprong boven de Atlantische Oceaan van Shepard en Grissom stellen, en president Kennedy had beloofd om een mens op de maan te zetten voor het einde van het decennium. Toen wisten de Amerikanen niet goed wat er zich achter het IJzeren Gordijn afspeelde, en ze waren bang dat de Russen eerder op de maan zouden zijn.

'Je gaat niet aan boord - je trekt hem aan'

John Glenn tijdens zijn vlucht. Hij had niet veel plaats om zich te bewegen. Bron: NASA

John Glenn gaf de beste omschrijving van de kleine Mercury-capsule met zijn beroemde uitspraak 'je gaat niet aan boord, je trekt hem aan'. De Mercury was met zijn 1,3 ton veel kleiner dan de Russische Vostok van 5 ton. Vandaag de dag lijkt het onvoorstelbaar dat men destijds zo'n kleine capsule de ruimte in durfde te sturen.

De nu 90-jarige John Glenn viert zelf het 50-jarig jubileum in het oude controlecentrum van de Mercury-capsules, samen met de enige andere van de eerste zeven Amerikaanse astronauten die nog leeft, Scott Carpenter, die 86 jaar is.

Glenn weet nog dat zijn lancering keer op keer werd uitgesteld, zoals toen gebruikelijk was. 11 keer werd de start voorbereid, en John Glenn ging drie keer voor niets aan boord, tot hij op 20 februari 1962 dan eindelijk kon vertrekken.

Vuurvliegjes en een dramatische landing

Tijdens de vlucht van Glenn hoorden we voor het eerst over vuurvliegjes. Telkens wanneer de kleine capsule de opgaande zon tegemoet vloog, zag klein eventjes lichtgevende deeltjes rond de capsule. Hij vergeleek het zelf met een weiland vol vuurvliegjes. De deeltjes waren groen-geel en schoten met een paar kilometer per uur langs de capsule. Nu weten we dat de vuurvliegjes gewoon ijs- en stofdeeltjes zijn die losgekomen waren van de capsule, maar destijds was het erg belangwekkend.

De Mercury-capsule met remraketten. Volgens plan zouden de riemen die de remraketten op hun plek hielden, ook kunnen helpen het warmteschild vast te houden. Bron: NASA

Pas toen Glenn heelhuids was teruggekeerd, hoorden we hoe dramatisch de landing geweest was. De controlekamer had ontdekt dat het warmteschild wellicht niet goed vast zat. Daarom hadden ze tegen Glenn gezegd dat hij de remraketten na gebruik niet moest afwerpen, want deze konden helpen om het warmteschild op z'n plek te houden. Ze vertelden hem echter niet waarom hij dit moest doen. Dit leidde later tot een ruzie tussen de erg zelfstandige astronauten en NASA. De astronauten voelden zich namelijk piloten, en meer dan een soort proefdieren, of zoals zij het uitdrukten: 'spam in a can'.

De landing was erg dramatisch voor Glenn, die grote, gloeiende resten van de remraketten een paar centimeter van zijn gezicht zag vliegen. Het was ook erg heet in de cabine, hij had het benauwd in zijn ruimtepak, en alles was hij uit het raampje kon zien, waren oranje vlammen.

Van ruimteheld tot senator - en terug naar de ruimte

John Glenn aan boord van de Discovery met kapitein Curtis Brown. Bron: NASA

Na zijn vlucht was John Glenn eventjes de grootste held sinds Charles Lindbergh. Maar kort na de moord op Kennedy verliet hij NASA en ging hij de politiek in. 24 jaar lang was hij democratisch senator voor de staat Ohio, tot hij plotseling in 1998 op de leeftijd van 77 jaar weer opdook als astronaut aan boord van het ruimteveer Discovery. Hij verbleef negen dagen in de ruimte, en zijn belangrijkste taak was het verrichten van metingen en het onderzoeken van de effecten van ruimtevaart op ouderen. Bovendien kon hij zijn twee ruimtereizen, met 36 jaar ertussen, met elkaar vergelijken.

John Glenn was belangrijk, omdat zijn vlucht de Amerikanen in 1962 het zelfvertrouwen gaf dat ze zo hard nodig hadden om door te gaan met het grote Apollo-project. Vandaag de dag kunnen we alleen maar respect hebben voor de moed waarmee de eerste astronauten de grote risico's aanvaardden.